gefa

sagnorð

1

þágufall/þolfall

láta (e-n) hafa (e-ð) að gjöf

hann gaf henni hring

þau gáfu afmælisbarninu góða gjöf

mér var gefin þessi bók

henni voru gefnir leðurhanskar

2

þágufall/þolfall

veita (e-m) (e-ð)

hann gaf mér leyfi til að skreppa frá

þeir gefa okkur kost á að andmæla

vinnustaðurinn gefur frí í dag

föngunum var gefið frelsi

3

þágufall/þolfall

veita (e-m) mat, drykk, næringu, fóðra (e-n)

ég þarf að gefa kettinum

hann gaf gestinum að borða

hún gaf börnunum súpu og brauð

gestunum var gefið vín og snittur

4

þolfall

gefa sig

láta undan, bresta, bila

gamla brúin gaf sig undan vörubílnum

vatnsrör gaf sig í frostinu

þessir skór eru farnir að gefa sig

5

þolfall

gefa sig á vald <tilfinningunum>

láta tilfinningarnar ná tökum á sér

6

þágufall

gefa sér <þetta>

setja sér þessa forsendu, þessar aðstæður, "setjum svo að ..."

gefum okkur að allir jöklar á landinu bráðni, hvað verður þá?

7

það gefur <góðan byr>

það er góður byr

það gefur á bátinn

sjór skvettist yfir bátinn

8

þolfall

gefa + að

gefa sig að <þessu>

beina kröftum sínum og tíma að þessu

hún hefur gefið sig alveg að góðgerðarmálum

9

gefa + af

<jörðin> gefur <lítið> af sér

bújörðin veitir lítinn ágóða eða uppskeru

10

þolfall

gefa + á

gefa sig á tal við <hana>

byrja að tala við hann, hefja samræður við hann

ég gaf mig á tal við lögregluþjón

11

gefa + eftir

gefa eftir

a

láta undan, slaka á (kröfum, reglufylgni)

launþegar ætla ekkert að gefa eftir í samningunum

b

láta undan, þenjast, teygjast

buxurnar eru þröngar en efnið gefur vel eftir

þágufallgefa <honum> <ekkert> eftir

vera ekkert verri en hann

hún er góð í skák en hann gefur henni ekkert eftir

ódýru þvottavélarnar gáfu þeim dýru lítið eftir í könnunum

12

þolfall

gefa + fram

gefa sig fram

láta vita af sér, koma sér á framfæri

tvö vitni að árekstrinum hafa gefið sig fram

þjófurinn gaf sig fram við lögregluna

13

gefa + frá

a

gefa frá sér <lykt>

láta frá sér <lykt>

blómin gefa frá sér sæta angan

hvalir geta gefið frá sér hátt hljóð

b

gefa frá sér <verkefnið>

láta það frá sér, hafna því

14

þolfall

gefa + fyrir

a

gefa <mikið> fyrir <hestinn>

borga mikið fyrir hestinn

hvað gáfuð þið fyrir þennan bíl?

b

gefa <ekki mikið> fyrir <orð hans>

taka lítið mark á orðum hans

15

þágufall/þolfall

gefa + inn

gefa <henni> inn lyf

láta hana taka lyf, gefa henni lyf

16

þolfall

gefa + í

a

gefa í

auka hraðann (á bíl)

hún gaf í þegar þorpið var að baki

b

gefa sig í <þetta>

beina kröftum sínum og tíma að þessu

17

þolfall

gefa + saman

gefa <þau> saman

gifta þau

þau voru gefin saman í lítilli kirkju

18

þágufall/þolfall

gefa + til baka

gefa <honum> <smápeninga> til baka

láta hann hafa smápeninga yfir búðarborðið

búðarkonan gaf mér of lítið til baka

19

þolfall

gefa + upp

a

gefa <þetta> upp

skýra frá þessu, veita upplýsingar um þetta

maðurinn sem hringdi gaf ekki upp rétt nafn

hún vill ekki gefa upp aldur sinn

b

gefa upp <tekjur sínar>

greina frá tekjum sínum á skattframtali

c

gefa upp <boltann>

kasta upp bolta, t.d. í blaki

20

þolfall

gefa + út

gefa út <bækur>

annast útgáfu á bókum

bókin er gefin út í stóru upplagi

→ sjá: gefast so, gefinn lo, uppgefinn lo