Yrða

fram

atviksorð
—the has a triple adverbial form, fram, denoting the going to a place (ad locum); frammi, the being in a place (in loco); framan, the going from a place (a loco)— framarr ( framar) or fremr, = framis; framast (framarst) or fremst: with a double m = framm; and that such was the case in olden times may be seen from vi. 385 and 168, 171. This with its compds and derivatives may be said to have been lost in as well as , and at a very early time. Even uses fram as a in the sense of ἀπό, like the and from, från: only in two passages uses fram as , Rom. xiii. 12, where he renders ‘the night is far spent’ (nóttin er um liðin of the ) by framis galeiþan, which recalls to mind the fram-liðinn = deceased, past; and Mark i. 19, where προβαίνειν is rendered by gaggan framis = ganga framarr or ganga fram; also the compds fram-gahts = progress, Philipp. i. 25; fram-aldrs = stricken in years; fram-vigis = fram-vegis; fram-vairþis = further: in vram = ultra still occurs, but is now lost in as well as in : the , on the other hand, makes a clear distinction between the frá (from) and fram, on, forward, = πρόσω, porro, pro-; in some compds the sense from appears, framandi, a stranger,— framaþeis, one who is far off or from far off; so also fram-liðinn, gone, past; ganga fram, to die.
A. fram, forward, ( to aptr, backward); aðra leið aptr en fram, 655 xxxii. 18; hann féll fram á fætr konungi, he fell forward on his face at the king’s feet, 92; stefna fram (to go on) hina neðri leið, 582; brautin liggr þar fram í milli, id.; cf þeir vilja fram, or, fram á leið, forward, 483; fram rétt, straight on, ii. 273, ; fram, fram! on, on! a war cry, 215: koma fram, to reappear, arrive, after being long unheard of; hann kom fram í Danmörku, i. 62; hann kom fram í kaupstað þeim er …, Ísl. ii. 332; ok kómu þar fram, er Kirjálar vóru á fjalli, 58: the phrase, fram í ættir, in a far or distant degree (of relationship), 343: people in in the 14th century used to say, fram til Noregs, up to Norway ( up to London), ii. 15, 16.
II. fram is generally applied to any motion outwards or towards the open, to inn, innar; thus fram denotes the outer point of a ness, fram á nes; also say, fram á sjó, towards the high sea, (but upp or inn at landi, landwards); also, towards the verge of a cliff or the like, fram á hamarinn (bergit), 583: when used of a house fram means towards the door, thus, fara fram í dyr (eldhús), but inn or innar í baðstofu (hence fram-bær), var hón ávalt borin fram ok innar, she was borne in a litter out and in, i. 343: of a bed or chair fram denotes the outside, the side farthest from the wall, horfir hón til þils, en bóndi fram, she turned her face to the wall, but her husband away from it, 31.
β. again, say, fram á dal, up dale, to ofan dalinn, down dale.
III. without motion, the fore part, to aptr, hinder part ( fram-fætr); aptr krókr en fram sem sporðr, ii. 179; maðr fram en dýr aptr (of a centaur), 673. 2, 179; aptr ok fram, fore and aft, of a ship, ix. 310.IV. joined with or particles, usque; bíða fram á dag, fram á nótt, fram í myrkr, to wait far into the day, night, darkness, ii. 145; bíða fram yfir, er fram um Jól, , to bide till after Yule; um fram, past over; sitja um þat fram er markaðrinn stóð, to stay till the fair is past, i. 124; fram um hamarinn (bergit), to pass the cliff, 582; ríða um fram, to ride past or to miss, 264, fram hjá, vorbei:—, vera um fram e-n, above, surpassingly; um fram aðra menn, i. 91, vi. 58, passim; um alla hluti fram, above all things: yfir alla hluti fram, id., 7: besides, 41 new : fyrir lög fram, in spite of the law, iii. 157; fyrir rétt fram, 655 xx. 4; fyrir lof fram, without leave, i. 326; fyrir þat fram, but for that, ii. 99: the phrase, fyrir alla hluti fram, above all things, 623. 19.
β. , fyrir fram means beforehand, voraus; vita, segja fyrir fram, to know, tell beforehand, voraus-sagen.γ. fram undan, projecting, stretching forward; fram undan eyjunni, ii. 305.δ. the phrase, fram, or more usually fram-orðit, of time, hvað er fram-orðit, how late is it? what is the time? 224; þá var fram-orðit, it was late in the day, 51; þá er fram var orðit, 623. 30: dropping ‘orðit,’ þeir vissu eigi hvat fram var ( fram orðit), they did not know the time of day, 90: with , fram-orðit dags, late in the day, xi. 10, 174; áfram, on forward,
V. with verbs,
α. denoting motion, like pro- in Latin, thus, ganga, koma, sækja, falla, fljóta, renna, líða, fara … fram, to go, come, flow, fare … forward, 136, ii. 56, 75, passim: of time, líða fram, ii. 152 (fram-liðinn).β. rétta, halda fram, to stretch, hold forth, 3; flytja, bera, draga, leiða, færa, selja, setja fram, to bring … forward, 567; leggja fram, to ‘lay forth,’ discharge, v. 293, 3, 11; bjóða fram, to offer; eggja, hvetja fram, to egg on; segja fram, to pronounce; standa, lúta fram, γ. sjá, horfa, stökkva … fram fyrir sik, to look, jump forward, to aptr fyrir sik, 29:—, e-m fer fram, to grow, make progress; skara fram úr, to stand out.B. frammi, (for the pronunciation with a double m vide 169,) denotes in or on a place, without motion, and is formed in the same way as uppi from upp, niðri from niðr; thus say, ganga fram, niðr, upp, to go on, go down, go up; but vera frammi, niðri, uppi, to be in, ; if followed by a vowel, the final i may be dropt, thus, vera frammi á dal, or framm’ á dal, 6; sitja framm’ fyrir hásæti (= frammi fyrir), 5; just as one may say, vera niðr’ á ( niðri á) engjum, upp’ á (= uppi á) fjalli: as to direction, all that is said of fram also applies to frammi, only that frammi can but denote the being in a place; thus say, frammi á dal in a dale, frammi í dyrum in-doors, frammi á fjalli on a fell, frammi á gólfi on the floor, frammi á sjó, ; þeir Leitr sitja frammi í húsum, 181, also 1; sitja (standa) frammi fyrir e-m, to sit (stand) before one’s face, ii. 81.
II. the phrase, hafa e-t frammi, to perform a thing, 232, 161: to use, shew, in a bad sense, of an insult, threatening, or the like; hafa þeir mikil-mæli ok heita afarkostum, i. 191: the particle í is prefixed, hafa í frammi, (not á frammi as áfram, ); svá fremi skaltú rógit í frammi hafa, 166; þarftú þá fleira í frammi at hafa en stóryrði ein ok dramblæti, i. 37; hafðú í frammi kúgan við þá uppi við fjöllin, Ísl. ii. 215: to exercise, i. 852; hafa ípróttir, ix. 8 (rare); láta, leggja , to contribute, produce, iii. 118, vi. 211.C. framan, from the front side; framan at borðinu, to the front of the table, ii. 302; framan at e-u, in the face or front of ( to aptan að, from behind); skaltú róa at framan borðum skútunnar, thou shall row towards the boards of the boat, of one boat trying to reach another, 46; taka framan af e-u, to take (cut) from the fore part, xiv. 474; framan á skipinu, the fore part of the ship, ii. 179; framan um stafninn, vi. 78.
β. , framan af sumri, vetri, hausti, váti, the beginning, first part of summer …; also simply framan af, in the beginning.γ. of the fore part of the body; nokkut hafit upp framan nefit, 272; réttnefjaðr ok hafit upp í framan-vert, a straight nose and prominent at the tip, 29; framan á brjóstið, on the breast; framan í andlitið, in the face; framan á knén, í stálhúfuna framan, viii. 337; framan á þjóhnappana, i. 14 (better aptan á).δ. with the í preceding; í framan, in the face; rjóðr í framan, red in the face; fölr í framan, pale-faced, , in use.2. fyrir framan, before, in front of, with ( to fyrir aptan, behind); fyrir framan slána, 45; fyrir framan hendr honum, 60; fyrir framan hamarinn, 583; fyrir framan merki, i. 27, ii. 84: as , menn stóðu með vápnum fyrir framan þar sem Flosi sat, before F. ‘s seat, 220; þá var skotið aptr lokhvílunni ok sett á hespa fyrir framan, ii. 84: að framan, above.3. as framan is an from the place, also say, koma framan af dal, framan af nesi, framan ór dyrum, , to come down the dale, , vide fram above.4. ‘framan til’ in a sense, up to, until; nú líðr til þings framan, it drew near to the time of parliament, 12; líðr nú til þings framan, 88; leið nú framan til Jóla, Ísl. ii. 42; framan til Páska, 148; framan til vetrnátta, ; framan til þess er hann átti við Glám, 155; framan til Leiðar, 172; frá upphafi heims framan, from the beginning of the world, 1; in usage simply fram in all such instances.
D. Compar. framarr, farther on; framast, fremst, farthest on:
1. , feti framarr, a step farther on, 59; þar er þeir koma framast, the farthest point they can reach, i. 111; þar sem hann kömr framast, 497; hvar hann kom framarst, xi. 416; svá kómu þeir fremst at þeir unnu þá borg, i. 114; þeir eru mest til þess nefndir at framast (foremost) hafi verit, Ísl. ii. 368; þeir er fremst vóru, v. 78.2. farthest back; er ek fremst um man, 1; hvat þú fyrst um mant eða fremst um veizt, 34; frá því ek má fremst muna, v. 25.II. farther, more, farthest, most; erat hann framarr skyldr sakráða við menn, i. 11; nema vér reynim oss framarr, 75; meta, hvárra þörf oss litisk framarr ganga, whose claim appeared to us the strongest, ii. 5.
β. with , venju framarr, more than usual; því framarr sem, all the more, i. 184.γ. with ‘en’ following; framar en, farther than, more than; mun hér því (therefore) framarr leitað en hvarvetna annars-staðar, i. 213; at ganga framarr á hendr Þorleiki en mitt leyfi er til, 154; hversu Þorólfr var framarr en ek, 112; framarr er hann en ek, he is better than I, 3; sókn framarr (rather) en vörn, 236; framarr en (farther than) nú er skilt, 48; því at hann væri framarr en aðrir menn at sér, better than other men, 25.2. , svá sem sá er framast (foremost) elskaði, 80; svá sem framast má, 655 xi. 2; sem Guð lér honum framast vit til, 5: with , konungr virði hann framast allra sona sinna, i. 6; at Haraldr væri framast þeirra bræðra, 59; framast þeirra at allri sæmd, viii. 272.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • adv.atviksorð (e. adverb)
  • Icel.Iceland, Icelander, Icelanders, Icelandic.
  • compar.miðstig (e. comparative)
  • mod.modern.
  • Goth.Gothic.
  • superl.efsta stig (e. superlative)
  • proncd.pronounced.
  • Germ.German.
  • Engl.English.
  • Ulf.Ulfilas.
  • prep.forsetning (e. preposition)
  • A. S.Anglo-Saxon.
  • Swed.Swedish.
  • viz.namely.
  • cp.compare.
  • O. H. G.Old High German.
  • Gr.Greek.
  • Lat.Latin.
  • e. g.exempli gratia.
  • prop.proper, properly.
  • opp.opposed.
  • v. l.varia lectio.
  • prepp.forsetning (e. preposition)
  • etc.et cetera.
  • metaph.metaphorical, metaphorically.
  • Ed.edition, editions, edited.
  • temp.temporal.
  • i. e.id est.
  • qs.quasi.
  • gen.eignarfall (e. genitive)
  • q. v.quod vide.
  • impers.ópersónulegt (e. impersonal)
  • f.kvenkyn (e. feminine)
  • freq.frequent, frequently.
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • loc.local, locally.
  • dat.þágufall (e. dative)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • SkáldaSkálda. (H. I.)
  • N. T.New Testament.
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • Vígl.Víglundar saga. (D. V.)
  • Fb.Flateyjar-bók (E. I.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Clem.Clements saga. (F. III.)
  • K. Þ. K.Kristinn-réttr Þorláks ok Ketils = Kristinna-laga-þáttr. (B. I.)
  • Jb.Jóns-bók. (B. III.)
  • Hrafn.Hrafnkels saga. (D. II.)
  • Fær.Færeyinga saga. (E. II.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Háv.Hávarðar saga. (D. II.)
  • Od.Odysseifs-kvæði, prose, 1829.
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • D. N.Diplomatarium Norvagicum. (J. II.)
  • Grett.Grettis saga. (D. II.)
  • Anal.Analecta. (D. II.)
  • Ver.Veraldar saga. (E. II.)
  • Lv.Ljósvetninga saga. (D. II.)
  • Vsp.Völuspá. (A. I.)
  • Vþm.Vafþrúðnis-mál. (A. I.)
  • Js.Járnsíða. (B. III.)
  • Mar.Maríu saga. (F. III.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)