Yrða

orð

nafnorðhvorugkyn
[ waurd = λόγος, ρημα; a word common to all languages, old and ; also verbum]:—a word. In the earliest usage, as in Old , every sentence, clause, or saw is called a word, sprüch-wort; an address or a reply is ‘a word,’ ant-wort; the grammatical notion ( vox, verbum) is later and derived; hann skyldi hafa þau þrjú orð í framburði sínum, þat it fyrsta orð, ‘at allir menn skyldu Kristnir vera;’ þat annat ‘at úheilög skyldi vera hof öll ok skurðgoð;’ þat var it þriðja orð, ‘at fjörbaugsgarð skyldi varða blót öll, ef váttnæm yrði,’ ii. 237; þau eru orð þrjú er skóggang varða öll, ef maðr kallar mann ragan eðr stroðinn eðr sorðinn, enda á maðr vígt í gegn þeim orðum þremr, ii. 147; orð mér af orði orðs leitaði verk mér af verki verks leitaði, 142: the saw, ferr orð ef um munn líðr, , 15; ef maðr mælir nokkuru orði í mót, if he says a word against it, 216; trúa öngu orði því er ek segi, 265; vil eg eiga leiðrétting orða minna, 132; the saying, allir eiga leiðrétting orða sinna: satt orð, vii. (in a verse); sinna þrimr orðum við e-n, to exchange three words with a person, 126; mæla mörgum orðum, 104; skilin orð, 135; spyrja einu orði, vi. (in a verse); fá orð, a few words; góð orð good words; íll orð, bad language; hálft orð, in the phrase, eg vildi tala hálft orð við þig (half a word, a few words), lofa e-n í hverju orði; lasta hann í hverju orði; í einu orði, in one word; segja í sínu orði hvárt, to say one thing in one breath and another in the next, 261; auka tekið orð; orð eptir orð, word for word, iii. 11; taka til orða orðs, to begin to speak, 122, 230; kveða at orði, to say, utter, 233, 238; hafa við orð, to hint at, 160; hafa þat orð á, to give out, vii. 285; göra orð á e-u, to notice, 197; vel orði farinn, well spoken, eloquent, xi. 193, 122; varð þeim mjök at orðum, they came to high words, 27 (sundr-orða, and-orða):—, orð ok verk (orig. vord ok verk), words and work, i. 162, ii. 336; fullréttis-orð, 147; fornkveðit orð, an old saw, 520; Heilög orð, holy words, i. 76; fá sér e-ð til orða, to notice, to resent; eg vil ekki fá mér það til orða, ii. 41.
2. vísu-orð, a verse line, the eighth part of a strophe, (); átta menn yrki alla vísu, ok yrki eitt orð hverr þeirra, if eight persons make a strophe, each of them making a ‘word,’ of a libel, ii. 152; ef maðr yrkir tvau orð en annarr önnur tvau ok ráða þeir báðir samt um ok varðar skóggang hvárum-tveggja, 148 (of a libel); síðan kváðu þær vísu þessa, ok kvað sitt orð hver, ii. 9.3. a word, verb; sögn er inn minnsti hluti samansetts máls, sú sögn er af alþyðu kölluð orð, 180; nafn ok orð, noun and verb, id.; viðr-orð, adverb, id.; þóat þat orð sé í tvau samstöfur deilt, 164.II. and special usages:
1. word, fame, report; gott orð, good report, 17, 16; þar féll hann fyrir Barða, ok hafði gott orð, Ísl. ii. 366; íllt orð, evil report, vii. 59; lék hit sama orð á, 75; er þat hætt við orði, it will give rise to evil report. 12 new ; fyrir orðs sakir, for report’s sake, because of what people say, 6; þótt okkr sé þat til orðs lagit, although we are blamed for it, 246; þat lagði Skamkell mér til orðs, 85; aðrir leggja þeim þetta til orðs, 84; en mér er þat lítt at skapi at hón hljóti af þér nökkut orð, 30 new 2. a message; senda, göra e-m orð, 19, 26, 742, 163: a word, reply, sendimaðr sagði honum orð Úlfs, 160: a request, entreaty, ef þú vill ekki göra fyrir mín orð, 88; hann hefr upp orð sin ok biðr hennar, 26 (bónorð).3. as a law phrase, an indictment, summons; enda á hann orði at ráða við hinn er við tekr, the receiver has the right of indictment or summoning, i. 334; hann á kost at sækja þann er hann vill um ok ráða sjálfr orði, 401; ok á sá orði um at ráða er eggver á, ii. 307; ok á þá hinn orði at ráða um við hann er fé þat átti, 309: orð ok særi, words and oaths, 30:—a word, verdict, vote, or the like, kveðja búa allra þeirra orða, er hann skylda lög til um at skilja, i. 369, 238; sækja orð (vote) lögréttumanns til búðar, 1. 9; þá skal sækjandi bera fram vætti þat er nefnt var at orðum biskups, þá er hann lofaði fjár-heimting, 377.
III. bón-orð, wooing; heit-orð, lof-orð, a promise; dóms-orð, a sentence; vátt-orð, testimony; urðar-orð, the ‘weird’s word,’ fate, May there not be some etymological connection between ‘word’ and ‘weird,’ orð and urðr, word, wurðr? the notion of weird, doom prevails in compds, as ban-orð, dauða-orð, = death-weird, fate; other compds denote state, condition, as in leg-orð, vit-orð, = wit-ods; goð-orð, priesthood; met-orð, rank; gjaf-orð, marriage, being given away.B. : orðaatvik, orðaákast, orðabelgr, orðabók, orðadráttr, orðafar, orðafjöldi, orðaframburðr, orðaframkast, orðafullting, orðfyndni, orðaglæsur, orðagnótt, orðagrein, orðahagr, orðahald, orðahendingar, orðheppinn, orðahjaldr, orðahnippingar, orðhof, orðskviðr, orðskviðaháttr, orðakvöð, orðalag, orðlagðr, orðalauss, orðaleiðing, orðalengd, orðlengja, orðamaðr, orðreyrr, orðarómr, orðræmðr, orðasafn, orðasamr, orðasemi, orðaskak, orðaskil, orðaskipan, orðaskipti, orðaskortr, orðaskrap, orðaskrum, orðastaðr, orðstafir, orðasveimr, orðsvif, orðatiltekja, orðatiltæki, orðstírr.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • n.hvorugkyn (e. neuter)
  • Ulf.Ulfilas.
  • Teut.Teutonic.
  • mod.modern.
  • cp.compare.
  • Lat.Latin.
  • Engl.English.
  • Germ.German.
  • i. e.id est.
  • allit.alliteration, alliterative.
  • gramm.grammar.
  • metaph.metaphorical, metaphorically.
  • Ed.edition, editions, edited.
  • Icel.Iceland, Icelander, Icelanders, Icelandic.
  • qs.quasi.
  • COMPDSsamsett orð (e. compounds)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Hm.Hává-mál. (A. I.)
  • Þorst. Síðu H.Þorsteins saga Síðu-Hallssonar. (D. II.)
  • Vápn.Vápnfirðinga saga. (D. II.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Vídal.Vídalíns-Postilla.
  • EddaEdda. (C. I.)
  • Ht.Hátta-tal. (C. I.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • SkáldaSkálda. (H. I.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • Band.Banda-manna saga. (D. II.)
  • Gísl.Gísla saga. (D. II.)
  • Fbr.Fóstbræðra saga. (D. II.)
  • Vsp.Völuspá. (A. I.)
  • Fsm.Fjölsvinns-mál. (A. II.)