Yrða

er

fornafn
1. old form es, sometimes eð, but usually ‘er;’ Particle used as or as ; in very old always es, and rhymed so by old poets; in the 12th century it changed into er. In poems and in law phrases the particle ‘es’ is suffixed to the pronoun or adverb, as s or z, thus: as , sá’s = sá es (so in ‘people’s ’ he as, him as, for he who, ), iii. 11 (Sighvat); þeim’s = þeim es, illi qui, 3, vi. 38 (Sighvat); þann’z or þann’s = þann es, illum qui, 45 (), i, 44, 120, 39, 90; þatz = þat es, illud quod, 39, 37, 3, iii. 9 (Hallfred): as conj. or , hvárt’z … eða = hvárt es … eða, utrum … an, ( 1853); hvárt’z hann vill at reiða eða …, i. 25, 145, 152, 155, 156, 161, 233, ii. 50: as , þegar’s = þegar es, as soon as, ( 1853) i. 94, 30; síðan’s = síðan es, since (Old sithens, sithence), 78; even sem’s = sem es, 103; hvar’s = hvar es, wherever, 47, 138, 138; hve’s = hve es, however, 140 ( hvers), 190 (in a verse); þar’s = þar es, there where, where, i. 46, 153, 66, 60, 8, 50, 18, 34, 37, 62, 170, 189 (Bragi), () 124, where this anastrophe is called bragar-mál, poetical diction; hvarge’s = hvarge es, wherever, ii. 44. The has no but only the particles er and sem, both of them in gender, case, and number; in simple sentences the sense (gender ) is clear from the context; and the language has certain expedients to meet the deficiency.A. Used as which, who, that:
I. used alone, where there is perhaps an ellipse of the demonstrative, er = er hann (þeir, þær, þeim, );
α. , á þeim bæ, er Abia heitir, 625. 83; Mörðr hét maðr, er kallaðr var Gigja, 1; hann átti dóttur eina, er Unnr hét, id.; þá skulu þeir, er fær eru (who are) saman, i. 9; maðr, er þessa þurfi, id.; at þeim svörum, er verða, 19; lið þat, er þeim hafðI þangat fylgt, i. 62; konur þær, er völfur vóru kallaðar, iii. 212; þeim unga manni, er þar sitr hjá þér, id.β. , þingfesti manna þeirra, er (quos) menn vilja sækja, i. 19; sakar þeirrar, er (quam) ek hefi höfðað, id.γ. , aðra hluti þá, er (quorum) menn viidu vísir verða, iii. 212.δ. , þann einn, er (cui) hann ann lítið, i. 86.ε. joined to a demonstrative; allir Þrændir, þeir er …, all the , who …, i. 62.
II. with a , which, as often in , is placed at the end of the sentence; er hann kom til, whom he came to; land, er hann kom frá, the land he came from; so quocum venit = er hann kom með sub quibus = er … undir; in quibus = er … í, : the may also be a penultimate, the phrase, er mér er á ván, wlich I have a hope of; or, er hann var yfir settr, whom he was set over, ; this use of the pronoun is undoubtedly elliptical, the corresponding demonstrative pronoun being left out, although the ellipse is not felt; þvengrinn sá er muðrinn Loka var saman rifjaðr með ( omits the ), the lace that the mouth of Loki was stitched with, 71; öðrum höfðingjum, þeim er honum þótti liðs at ván (that is to say, þeim, er honum þótti liðs van at þeim), at whose hands, from whom he thought help likely to come, i; þeir er ek mæli þetta til (= er ek mæli þetta til þeirra), those to whom I speak, xi. 12; er engi hefir áðr til orðit, 190; in stórúðgi jötunn, er ór steini var höfuðit á (= er ór steini var höfuðit á honum), whose head was of stone. 15; því er vér urðum á sáttir, xi. 34; við glugg þann í loptinu, er fuglinn hafðI áðr við setið. the window close to which the bird sat. : nokkurum þeim höfðingja, er mér sé eigandi vinátta við ( þá). 78: þá sjón, er mér þykir mikils um vert ( hana), 74; er mér þat at sýn orðit, er ek hefi opt heyrt frá sagt (= frá því sagt), 57; til vatns þess, er Á en Helga fellr ór, 163: til kirkju þeirra, es bein eru færð til, i. 13 new
2. the being understood, to avoid the repetition of it; ekirinn sá er brendr vár Ásgarðr ( með), (); hann gékk til herbergis þess, er konungr var inni ( í), he went to the house that the king was in, 160, iii. 251; dyrr þær, er ganga mátti upp á húsit ( gegnum, through), the doors through which one could walk up to the house, 421; ór þeim ættum er mér þóttu fuglarnir fljúga ( ór), the airt (quarter) that I thought the birds flew from, Ísl. ii. 196; yfir þeim manni, er Mörðr hafði sök sína fram sagt ( yfir), the man over whose head (to whom) Mord had pleaded his suit, 242; þrjú þing, þau er menn ætluðu ( á), three parliaments, in (during) which men thought …, 71; nær borg þeirri, er konungr sat ( í), near the town the king resided in, 287; Montakassin, er dyrkast Benedictus, Monte Cassino, where B. is worshipped, xi. 415; þeir hafa nú látið lif sitt fyrir skömmu, er mér þykir eigi vert at lifa ( eptir), they, whom methinks it is not worth while to outlive, 150; fara eptir með hunda, er þeir vóru vanir at spyrja þá upp ( með), er undan hljópusk, they pursued with hounds, that they were wont to pick up fugitives with, with bloodbounds, v. 145; þat er í þrem stöðum, er dauðum má sök gefa ( í), it is in three places that a man can be slain with impunity, i. 62; þat er í einum stað, er maðr hittir ( í), it is in one place that …, id.
III. a demonstrative may be added to the particle, er þeirra = quorum, er þeim = quibus, er hans, er hennar = cujus; but this is chiefly used in old translations from , being rarely found in original writings; þann konung, er undir honum eru skatt-konungar, that king under whom vassals serve, 93; ekkja heitir sú, er búandi hennar (whose husband) varð sótt-dauðr; hæll er sú kona kölluð er búandi hennar er veginn, 108; sú sam-stafa, er raddar-stafr hennar er náttúrlega skammr, that syllable, the vowel of which is naturally short, 179; sá maðr, er hann vill, that man who wishes, i. 19; sá maðr, er hann skal fasta, 36; nema ein Guðrún, er hón æva grét, G. that never wailed, 40; þess manns, er hann girnisk, 54; sæl er sú bygghlaða … er ór þeirri …, felix est illud horreum … unde …, 15; engi er hærri speki en sú, er í þeirri …, nulla melior est sapientia quam ea, qua …, 28; varðveita boðorð hans, fyrir þann er vér erum skapaðir, ejusque mandata custodire, per quem creati sumus, 28; harða göfugr er háttr hófsemi, fyrir þá er saman stendr …, nobilis virtus est valde temperantia, per quam …, id.; elskendum Guð þann er svá mælti, Deum diligentibus qui ait, id.; skírn Græðara várs, er í þeirri, 56; er á þeim = in quibus, 52: rare in writers, enginn kann að játa eðr iðrast réttilega þeirrar syndar, er hann þekkir ekki stærð hennar og ílsku, i. 226.IV. in the 14th century, the hverr was admitted, but by adding the particle er; yet it has never prevailed, and no relative pronoun is used in (except that this pronoun occurs in the and sermons, Luke xi. 1, whose blood Pilate had mingled, is rendered hverra blóði Pilatus hafði blandað; an old translator would have said, er P. hafði blandað blóði þeirra): hvern er þeir erfðu, 156; hverjar er hón lauk mér, id.; af hverju er hann megi marka, 114; hvat er tákna mundi, xi. 12.V. the few following instances are rare and curious, er þú, er ek, er mér, er hón; and are analogous to the der ich, der du, I that, thou that; in ‘er’ is almost a superfluous enclitic, eyvitar fyrna er maðr annan skal, 93; sáttir þínar er ek vil snemma hafa, 7; ójafnt skipta er þú mundir, 25; þrár hafðar er ek hefi, 50; auði frá er mér ætluð var, sandi orpin sæng, 49; lauga-vatn er mér leiðast var eitt allra hluta, 50; ærr ertu Loki, er þú yðra telr, 29, 21, 12, 2. 32; tröll, er þik bíta eigi járn, Ísl. ii. 364. ☞ This want of a proper has probably preserved prose from foreign influences; in rendering or into almost every sentence must be altered and broken up in order to make it vernacular.
B. Conj. and joined with a demonstrative particle, where, when:
1. , þar er, there where = ubi; þar er hvárki sé akr né eng, i. 123; hvervetna þess, er, passim.2. when; ok er, and when; en er, but when: þá er, then when; þar til er, until, , passim; annan dag, er menn gengu, 3; brá þeim mjök við, er þan sá hann, 68; sjaldan fór þá svá, er vel vildi, 290; ok í því er Þórgils, and in the nick of time when , id.: þá lét í hamrinum sem er (as when) reið gengr, Ísl. ii. 434; næst er vér kómum, next when we came, 287; þá er vér, when we, id.II. conj. that (vide ‘at’ II, p. 29); þat er (is) mitt ráð er (that) þú kallir til tals, 540; ok þat, er hann ætlar, 7: ok fansk þat á öllu, er (that) hon þóttisk vargefin, 17; en þessi er (is) frásögn til þess, er (that) þeir vóru Heljar-skinn kallaðir, i. 1; ok finna honum þá sök, er (en ) hann hafði verit, that he had been, vii. 331; af hverju er hann megi marka, from which he may infer, 135; hvárt er (en ) er (is) ungr eða gamall, either that he is young or old, i. 349; spurði hann at, hvárt er, asked him whether, 92; mikill skaði, er slíkr maðr, that such a man, vi. 15; hlægligt mér þat þykkir, er (that) þú þinn harm tínir, 53; er þér gengsk illa, that it goes ill with thee, 53, 89; hins viltú geta, er (that) vit Hrungnir deildum, 15.
2. denoting cause; er dóttir mín er hörð í skapi, for that my daughter is hard of heart, 17.
β. er þó, although, 164.
3. þegar er, as soon as, when, iv. 95, þegar’s above: alls er þú ert, for that thou art, i. 305; síðan er, since, after that, i. 135; en siðan er Freyr hafði heygðr verít, (); but without ‘er,’ i. 342. In the earliest and best distinction is made between eptir er (postquam), þegar er (quum), meðan er (dum), síðan er (postquam), and on the other hand eptir (post), þegar (jam), meðan (interdum), síðan (post, deinde); meðan’s, síðan’s, þegar’s, above; but in most old and writers the particle is left out, often, no doubt, merely from inaccuracy in the , or even in the editions, (in ‘er’ is almost always spelt  and easily overlooked): again, in usage the particle ‘at, að,’ is often used as equivalent to ‘er,’ meðan að, whilst; síðan að, since that; þegar að, postquam, (vide ‘at’ V, p. 29.)2. 3rd is, vide vera.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • mod.modern.
  • indecl.óbeygjanlegt (e. indeclinable)
  • relat.relative.
  • pron.fornafn (e. pronoun)
  • adv.atviksorð (e. adverb)
  • MSS.manuscript, manuscripts.
  • e. g.exempli gratia.
  • Engl.English.
  • etc.et cetera.
  • dat.þágufall (e. dative)
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • masc.karlkyn (e. masculine)
  • MS.manuscript, manuscripts.
  • neut.hvorugkyn (e. neuter)
  • Ed.edition, editions, edited.
  • i. e.id est.
  • Icel.Iceland, Icelander, Icelanders, Icelandic.
  • nom.nefnifall (e. nominative)
  • gen.eignarfall (e. genitive)
  • prep.forsetning (e. preposition)
  • Lat.Latin.
  • viz.namely.
  • ellipt.elliptical, elliptically.
  • esp.especially.
  • pref.preface.
  • Germ.German.
  • l. c.loco citato.
  • cp.compare.
  • loc.local, locally.
  • temp.temporal.
  • pers.person.
  • pres.nútíð (e. present)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Hm.Hává-mál. (A. I.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Vsp.Völuspá. (A. I.)
  • Od.Odysseifs-kvæði, prose, 1829.
  • Hým.Hýmis-kviða. (A. I.)
  • Am.Atla-mál. (A. II.)
  • Hkv. Hjörv.Helga-kviða Hjörvarðssonar. (A. II.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Mork.Morkinskinna. (E. I.)
  • SkáldaSkálda. (H. I.)
  • Hbl.Harbarðs-ljóð. (A. I.)
  • Gm.Grímnis-mál. (A. I.)
  • Ls.Loka-senna. (A. I.)
  • EddaEdda. (C. I.)
  • Ht.Hátta-tal. (C. I.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Th.Theophilus. (F. III.)
  • Kb.Konungs-bók. (B. I, C. I, etc.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • Fb.Flateyjar-bók (E. I.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Gh.Guðrúnar-hefna. (A. II.)
  • Hom.Homiliu-bók. (F. II.)
  • Vídal.Vídalíns-Postilla.
  • N. T.New Testament.
  • M. K.Munkalíf. (J. II.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • Alm.Alvís-mál. (A. I.)
  • Fsm.Fjölsvinns-mál. (A. II.)
  • Sl.Sólarljóð. (A. III.)
  • Og.Oddrúnar-grátr. (A. II.)
  • Hkv.Helga-kviða Hundingsbana. (A. II.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Barl.Barlaams saga. (F. III.)