Yrða

eyrir

nafnorðkarlkyn
, eyris, and eyri; aurar, aura, aurum; a word of foreign origin, from aureus, Fr. or, ore; ( ora is, however, Danish.) The first coins known in Scandinavia were Roman or Byzantine, then Saxon or English; as the old word baugr () denoted unwrought, uncoined gold and silver, so eyrir originally meant a certain coin:
I. an ounce of silver or its amount in money, the eighth part of a mark; an eyrir is = sixty pennies (penningar) = three ertog; tuttugu penningar vegnir í örtug, þrír örtugar í eyri. átta aurar í mörk, 732. 16; silfr svá slegit at sextigir penninga görði eyri veginn, i. 500; penning, þat skal hinn tíundi ( a false reading, x instead of lx) hlutr eyris, 357; hálfs eyris met ek hverjan, I value each at a half eyrir, Glúm, (in a verse); leigja skip þrem aurum, to hire a boat for three aurar, ; einn eyrir þess fjár heitir alaðsfestr, i. 88: the phrase, goldinn liverr eyrir, every ounce paid; galt Guðmundr hvern eyri þá þegar, i. 141; gjalda tvá aura fyrir einn, to pay two for one, i. 396, ii. 234; verðr þá at hálfri mörk vaðmála eyrir, then the eyrir amounts to half a mark in wadmal, i. 500; brent silfr, ok er eyririnn at mörk lögaura, pure silver, the ounce of which amounts to a mark in lögaurar, 392; hring er stendr sex aura, a ring worth or weighing six aurar, ii. 246; hence baugr tví-eyringr, tvítug-eyringr, a ring weighing two or twenty aurar, ,
β. as a weight of other things beside silver; hagl hvert vá eyri, every hail-stone weighed an ounce, i. 175; stæltr lé ok vegi áttjan aura, eggelningr, þeir skulu þrír fyrir tvá aura, a scythe of wrought steel and weighing eighteen aurar, an ell-long edge, three such cost two aurar (in silver), the proportion between the weight in wrought iron and the worth in silver being 1:28, i. 501.γ. the amount of an ounce, without any notion of the medium of payment, hence such phrases as, tólf aura silfrs, twelve aurar to be paid in silver, 54; eyrir brendr, burnt eyrir, an eyrir sterling, pure silver,
II. money in general; skal þar sinn eyri hverjum dæma, to every one his due, his share, i. 125; in proverbs, ljósir aurar verða at löngum trega, bright silver brings long woe, 34; margr verðr af aurum api, 74; illr af aurum, a miser, 36; vára aura, our money, 13; leggja aura, to lay up money, (in a verse); gefin til aura (= til fjár), wedded to money, Ísl. ii. 254 (in a verse); telja e-m aura, to tell out money to one, 3. 37, 39: the phrase, hann veit ekki aura sinna tal, he knows not the tale of his aurar, of boundless wealth. 88: the phrase, lönd (land, estate) ok lausir aurar (movables, lösöre, lösören), 2; hafa fyrirgört löndum ok lausum eyri, 94.
2. money or specie; the phrase, aurar ok óðal, money and estates, i. 48; ef hann vill taka við aurum slíkum (such payment) sem váttar vitu at hann reiddi honum, 93; þeim aurum öllum (all valuables) sem til bús þeirra vóru keyptir, i. 412; Flosi spurði í hverjum aurum hann vildi fyrir hafa, F. asked in what money he wished to he paid, 259; lögaurar, such money as is legal tender; þú skalt gjalda mér vaðmál, ok skilrað hann frá aðra aura, other kinds of payment, i. 392; útborinn eyrir, in the phrase, mér er það enginn utborinn (or útburðar-) eyrir, I do not want to part with it, offer it for sale; eyrir vaðmála, payment in wadmal (stuff), 300, i. 639: for the double standard, the one woollen (ells), the other metal (rings or coin), and the confusion between them, see Dasent’s Burnt Njal, vol. ii. p. 397 : at different times and places the ell standard varied much, and we hear of three, six, nine, twelve ell standards (vide alin, p. 13): in such phrases as ‘mörk sex álna aura,’ the word ‘mörk’ denotes the amount, ‘sex álna’ the standard, and ‘aura’ the payment = payment of ‘a mark of six ells,’ a pound sterling, 172; hundrað (the amount) þriggja álna (the standard) aura, i. 141, 163, 362, Ísl. ii. 28; mörk sex álna eyris, Fsk. 10, i. 65, 101, 389, 390; þrem mörkum níu álna eyris, 387–389; sex merkr tólf álna eyrir, 81.
β. in various compds, ; land-aurar, land tax, i, 54; öfundar-eyrir, money which brings envy, 12; sak-metinn e., sak-eyrir, sakar-eyrir, money payable in fines, vii. 300; ómaga-eyrir, the money of an orphan, 158, ii. 288; liksöngs-eyrir, a ‘lyke-fee,’ burial fee (to the clergyman); vísa-eyrir, a tax: góðr e., good payment, ; verð-aurar, articles used for payment, id.; forn-gildr e., standard, sterling payment, id.; færi-eyrir = lausir aurar, 3. 50; flytjandi e., id., Fr.; kaupmanna e., trade money; búmanna e., ; Norrænn e., Norse money, 25; Hjaltenzkr e., Shetland money, (vide Fritzner ); fríðr e., ‘kind,’ sheep and cattle,
:
I. , aura-dagr, pay-day, aura-lag, the standard of money, vii. 300, 304. aura-lán, worldly luck, 656 i. 3. aura-lógan, the squandering of money, 655 iii. 1. aura-lykt, payment, aura-skortr, scarcity of money, aura-taka, u, receipt of money, i. 93, 298.II. , eyris-bót, fine of an eyrir, i. 158. eyris-kaup, a bargain to the amount of an eyrir, 511. eyris-land, land giving the rent of an eyrir, x. 146. eyris-skaði, a, loss to the amount of an eyrir, 166. eyris-tíund, tithe of an eyrir, 148. eyris-tollr, toll of an eyrir, ii. 95.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • m.karlkyn (e. masculine)
  • gen.eignarfall (e. genitive)
  • dat.þágufall (e. dative)
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • pl.fleirtala (e. plural)
  • prob.probably.
  • Lat.Latin.
  • Engl.English.
  • A. S.Anglo-Saxon.
  • q. v.quod vide.
  • i. e.id est.
  • cp.compare.
  • allit.alliteration, alliterative.
  • Dan.Danish.
  • Swed.Swedish.
  • sqq.following.
  • etc.et cetera.
  • ch.chapter.
  • s. v.sub voce.
  • COMPDSsamsett orð (e. compounds)
  • n.hvorugkyn (e. neuter)
  • f.kvenkyn (e. feminine)
  • sing.eintala (e. singular)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Korm.Kormaks saga. (D. II.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Eb.Eyrbyggja saga. (D. II.)
  • Glúm.Víga-Glúms saga. (D. II.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • D. N.Diplomatarium Norvagicum. (J. II.)
  • Sl.Sólarljóð. (A. III.)
  • Hm.Hává-mál. (A. I.)
  • Jd.Jómsvíkinga-drápa. (A. III.)
  • Vkv.Völundar-kviða. (A. II.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Skv.Sigurðar-kviða. (A. II.)
  • Mar.Maríu saga. (F. III.)
  • K. Á.Kristinn-réttr Árna biskups. (B. III.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • K. Þ. K.Kristinn-réttr Þorláks ok Ketils = Kristinna-laga-þáttr. (B. I.)
  • Boll.Bolla-þáttr. (D. V.)
  • Jb.Jóns-bók. (B. III.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • Lv.Ljósvetninga saga. (D. II.)
  • Gþl.Gulaþings-lög. (B. II.)
  • H. E.Historia Ecclesiastica Islandiae. (J. I.)