Yrða

gefa

sagnorð
gaf, 2nd gaft, gafst, gáfu; gef; gæfi; gefinn; with gef-at, gaft-attu, 7; mid. form gáfumk (dabat or dabant mihi, nobis), 23, Bragi, : [ giban = διδόναι; gifan; give; Dutch geven; gepan; geben; gifva; give.]
A. To give, with of the thing, of the person; g. gjafar, to give gifts, 7, vii. 40, 29, 48; mikit eitt skala manni gefa, 51; hann kvaðsk eingin yxn eiga þau áðr at honum þætti honum gefandi (gerundial, worth giving to him), 256; hann gaf stórgjafir öllu stórmenni, 114; hann gaf þeim góðar gjafir at skilnaði, 9; Rútr gaf henni hundrað álna, 7; viltú g. mér þá, 73, 75, 281, passim.
II. to give in payment, to pay; gefa vildim vit þér fé til, we will give thee money for it, 75; yðr væri mikit gefanda (gerundial) til, at þér hefðit ekki íllt átt við Gunnar, you would have given a great deal not to have provoked Gunnar, 98; ek mun g. þér til Guðrúnu dóttur mína ok féit allt, id.: to lay out, hann gaf sumt verðit þegar í hönd, 12; gefa e-t við e-u, to pay for a thing; at þér gefit mjök margra Kristinna manna líf við yðvarri þrályndi, that you will cause the loss of many Christian lives with your stubbornness, iv. 195; þat er líkara at ek gefa mikit við, 53; gefa sik við e-u, to give oneself to a thing, attend to, be busy about, : gefa í milli, to discount; hygg at hvat þú gefr í milli tveggja systra, iv. 195 (hence milli-gjöf, discount).III. in special sense, to give in matrimony; Njáll bað konu til handa Högna ok var hon honum gefin, 120; Vígdís var meir gefin til fjár en brautargengis, V. had been more wedded to the money than to her advancement, 26; segir at dóttir þeirra muni eigi betr verða gefin, 114:—gefa saman, to betroth, x. 381:—in sense to marry, of the clergyman.
2. to give as a dowry, portion; búum þeim er Sveinn hafði gefit til hennar, x. 310 (hence til-gjöf, dowry); eigi skal ok í klæðum meira heiman gefask með konu en þriðjungr (hence heiman-gjöf, dowry), 212:—so also, gefa í erfðir, to give as inheritance, i. 285:—gefa ölmusu, to give alms, passim; gefa fátækum, to give to the poor, passim.
IV. to give, grant; hann gaf honum vald yfir öllu landi, i. 18; gefa heimleyfi, to grant ‘home-leave,’ furlough, ix. 474; gefa orlof, ii. 64; gefa grið, to grant a truce to one, pardon, 165, ix. 479; gefa e-m líf, to grant one his life, 470.V. in various phrases; gefa e-m nafn, to give one a name, 91, i. 23, ii. 146; gefa þakkir, to give thanks, i. 231; gefa e-m tillæti, to indulge one, 169; gefa e-m rúm, to give place to one, ii. 254, vi. 195; gefa ráð, to give counsel, advice, 75, 78; gefa góð orð, to give good words, answer gently; gefa e-m stór orð, to give one big words, v. 158; gefa slög, to deal blows, ix. 313; gefa gaum at, to give heed to, 57, 551; gefa hljóð, to give a hearing, in public speaking, 230; gefa tóm, to give time, leisure, 98; gefa ró reiði, to calm one’s wrath, 175:—gefa e-m sök, to bring a charge against, complain of, 82; ok gaf ek þó hjálminum enga sök á því, I did not like the helmet less for that, 128; at eigi sé mælt, at þú gefir dauðum sök, that thou bringest a charge against a dead man (which was unlawful), 82; en hvártki okkat gefr þat öðru at sök, neither of us likes the other the less for that, 52; ekki gef ek þér þat at sök þótt þú sér engi bleyðimaðr, 54; engi þorði þó sakir á at gefa, none durst complain, 123; Sigurðr jarl bað konung eigi gefa Þrændum þetta at sök, i. 57; gefa kæru upp á e-n, to give in a complaint against one, ii. 13.
2. gefa sér um …, to give oneself trouble about, take interest in, mostly followed by a noun; gefa sér fátt um e-t, to take coolly; gefa sér mikit um, to take great interest in; Þorfinnr lét gefa honum mat, en gaf sér lítið at honum, but else took little notice of him, 96; ekki er þess getið, at hann gæfi sér mikit um, that he shewed great interest, i. 289; mun ek mér ok ekki um þetta gefa, I will let this pass, not take offence at it, 354; en ef til mín kæmi tveir eða þrír, þá, gaf ek mér ekki um, then I took no notice of it, ii. 151; konungr gaf sér fátt um þat, i. 261; hann þóttisk vita hvat keisaranum mislíkaði ok gaf sér þó ekki um at sinni, vi. 71; ok gáfu sér ekki um viðbúnaðinn, vii. 87; so also, Skúli gaf sér litið at hvat biskup sagði, S. troubled himself little at what the bishop said, i. 873:—akin is the phrase, eg gef ekki um það, I do not want it; gefðu ekki um það, do not care for it, mind it not; eg gaf ekki um að sjá það, I did not want to see it, 3. gefa staðar, to stop; lét hann þá staðar gefa róðrinn, he stopped rowing, vi. 384; konungr gaf staðar ok hlýddi til frásagnar þeirra, viii. 400; ok þá er sá íss gaf staðar ok rann eigi, 3; ok þeir gefa eigi stað ferðinni fyrr en þeir kómu norðr, 151 (); svá at staðar gaf ( naf) höndin við sporðinn, 40.
VI. to give out, deal out; hón bað gefa sér drekka, bade give him to drink, 604: to give a dose, gefa e-m eitr, 156:— to give fodder to cattle, gefa göltum, 2. 37; gefa nautum, kúm, hestum, ii. 42, 28:—gefa á, to dash over, of sea-water, ágjöf: to pour water on, var gluggr á ofninum syá at útan mátti á gefa, 134; síðan lét hann gefa útan á baðit í glugg, 136; gefa á ker, to fill a goblet, : to press on, gefr Ormr þá á, i. 530 (in wrestling).VII. with , fyrir-gefa, to forgive, in usage, but scarcely found in old writers; so also gefa til, tilgive, , vide i. 96, (rare and obsolete):—gefa upp, to give up; gefa upp gamalmenni, to give old people up, let them starve, ii. 225; gefa upp föður eða móður, 227; bændr báðu hann gefa upp eyna, 145: to remit, en þó vil ek nú upp gefa þér alla leiguna, 128; gaf honum upp reiði sína, x. 3, 6; ok gefit oss upp stórsakir, ii. 33; Brján konungr gaf upp þrysvar útlögum sínum inar sömu sakir, 269: , hvárt vilit þér gefa honum upp, pardon him, 205; gefa upp alla mótstöðu, to give up all resistance, ix. 322; gefa sik upp, to give oneself up, surrender, i. 198; þá gefum vér upp várn stað, 104; gefa upp ríki, konungdóm, to give up the kingdom, abdicate, resign, x. 4, xi. 392: to give up, hand over to one, Magnús konungr gaf honum upp Finnferðina með slíkum skildaga, vii. 135; ek vil gefa ykkr upp búit at Varmalæk, 25; allir hafa þat skaplyndi at gefa þat fyrst upp er stolit er, 76: to give up, leave off, gefa upp leik, to give up playing, iii. 530; gefa upp horn, vi. 241: to exhaust, empty, upp ætlu vér nú gefnar gersimar yðrar, vii. 197.
B. IMPERS., a term; e-m gefr byri, byr ( or ), one gets a fair wind; gaf þeim byr ok sigla þeir í haf, 4; gaf þeim vel byri, 138; er þeir vóru búnir ok byr gaf, 99: so also with or without of the person, gaf kaupmönnum burt af Grænlandi, the sailors got a wind off Greenland, so as to sail from it, iii. 454; því at eigi gaf suðr lengra, ii. 185; gaf þeim vel, ix. 268; gaf honum ílla, x. 4; gaf honum eigi austan, 63: so in the saying, svo gefr hverjum sem hann er góðr.
2. in other phrases, to get a chance; ef færi () gefr á, if you get a chance, 266; halda njósnum, nær bezt gæfi færi á honum, to keep a look-out, when there was best chance to get at him, 113; til þess gefr nú vel ok hógliga, ‘tis a fair and easy opportunity for that, 156; mæltu menn at honum hafði vel gefit til (had good luck) um hefndina, vii. 230; ef yðr () gefr eigi missýni í þessu máli, if you are not mistaken in this matter, 32; gaf þeim glámsýni () er til vóru komnir, i. 179, 401; þá gaf mér sýn, then I beheld (in a vision), vii. 163; þat gaf öllum vel skilja, it was clear for all to understand, it lay open to all, vi. 70; e-m gefr á að líta, one can see, it is open and evident.
C. REFLEX., gefask vel (ílla), to shew oneself, prove good (bad); það sé ván at þú gefisk honum eigi vel, er þú gefsk öllum öðrum mönnum ílla, 32; eigi deilir litr kosti ef þú gefsk vel, 78; hversu gafsk þér, Kári, 265; opt hafa mér vel gefisk yður ráð, your counsels have often proved good to me, 252; hefir þeim þat ok aldri vel gefisk (it has never turned out well) í þessu landi, vii. 22; ílla gefask ílls ráð, a saying, 20; hétu allir góðu um at gefask vel ( to fight manfully), vii. 262:—to happen, turn out, come to pass, sem síðan gafsk, x. 416; svá honum gafsk, so it turned out for him, 20; ok svá gæfisk, ef eigi hefði Guð þá sína miskun til sent, and so it would have come to pass, unless …, x. 395:—gefsk mér svá, it seems to me so, methinks it is so, 290, 308 (vide A. V. 2. above); þat allsheri at undri gefsk, to all people it is a wonder, 18; e-m er e-t svá gefit, to be so and so disposed, to think so and so of a thing; ef þér er þetta svá gefit sem þú segir, v. 236; svá er mér gefit, son minn, at ek em þér fegin orðin, 33; sagði hann at svá mundi jarli gefit, ix. 244; en svá ætla ek flestum lendum mönnum gefit, at eigi munu skiljask frá Skúla jarli, 429, ; þyki mér ok sem svá muni flestum gefit, at fé sé fjörvi firr, 266; en þat mun þó mestu um stýra hversu Þórdísi er um gefit, 302; síðan talaði konungr þetta mál við systur sína, ok spurði hversu henni væri um þetta gefit, ii. 221: of the gifts of nature, mikill máttr er gefinn goðum várum, 132; ok er þat mál manna, at henni hafi allt verit ílla gefit þat er henni var sjálfrátt, that she was a bad woman in everything of her own making (but well gifted by nature), 268; ok svá er sagt at honum hafi flestir hlutir höfðinglegast gefnir verit, 254.
2. with , gefask upp, to give up, give in, surrender, 64, 124, 79: to lose one’s breath: upp gefinn, upset; eigi þykjumk ek upp gefinn þó at ek sjá smávofur, 112; eigi þyki mér vit upp gefnir, ef vit veitumk at, 131; en þó at þeir feðgar sé ríkir menn, þá eru vér þó ekki upp gefnir fyrir þeim, ii. 195: in usage, exhausted, having lost one’s breath, eg er uppgefinn; also of a horse, hann gafsk upp, harm er stað-uppgefinn:—e-m gefsk yfir, to do wrong, commit a fault, fail; þat mæla menn at þessi hlutr hafi konunginum yfir gefisk helzt, xi. 283; ef göfgum mönnum gáfusk stórir hlutir yfir, if the noble gave gross offence, did evil things, i. 107; engi er svá vitr at eigi gefisk yfir nokkut sinn, 451:—to give oneself to one, gefask Kristi, i. 339; gefsk þú hánum þá í dag með Guði, 157; gefask á vald e-s, to give oneself into another’s power, ix. 479.II. to give to one another; gefask gjöfum, 48; gáfusk þeir gjöfum áðr þeir skildu, i. 274.III. gefinn, given to a thing, in a spiritual sense, devout; g. fyrir bækr, lestr, smíðar, , given to books, reading, workmanship,
Skammstafanir og tilvitnanir
  • pret.þátíð (e. preterite)
  • pers.person.
  • mod.modern.
  • pl.fleirtala (e. plural)
  • pres.nútíð (e. present)
  • subj.viðtengingarháttur (e. subjunctive)
  • part.lýsingarháttur (e. participle)
  • neg.negative.
  • suff.suffix.
  • Goth.Gothic.
  • A. S.Anglo-Saxon.
  • Engl.English.
  • O. H. G.Old High German.
  • Germ.German.
  • Swed.Swedish.
  • Dan.Danish.
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • dat.þágufall (e. dative)
  • etc.et cetera.
  • pref.preface.
  • MS.manuscript, manuscripts.
  • absol.absolute, absolutely.
  • cp.compare.
  • metaph.metaphorical, metaphorically.
  • prepp.forsetning (e. preposition)
  • freq.frequent, frequently.
  • naut.nautical.
  • sing.eintala (e. singular)
  • q. v.quod vide.
  • i. e.id est.
  • v. l.varia lectio.
  • recipr.reciprocally.
  • Fm.Fafnis-mál. (A. II.)
  • Stor.Sona-torrek. (A. III.)
  • EddaEdda. (C. I.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Hm.Hává-mál. (A. I.)
  • Rd.Reykdæla saga. (D. II.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Gísl.Gísla saga. (D. II.)
  • Gþl.Gulaþings-lög. (B. II.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Al.Alexanders saga. (G. I.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • Grett.Grettis saga. (D. II.)
  • Boll.Bolla-þáttr. (D. V.)
  • Fb.Flateyjar-bók (E. I.)
  • Hkv.Helga-kviða Hundingsbana. (A. II.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Eb.Eyrbyggja saga. (D. II.)
  • Clar.Clarus saga. (G. II.)
  • D. N.Diplomatarium Norvagicum. (J. II.)
  • SafnSafn til Sögu Islands.
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Fbr.Fóstbræðra saga. (D. II.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • BjörnBiörn Halldórsson.
  • Sl.Sólarljóð. (A. III.)
  • Karl.Karla-magnús saga. (G. I.)
  • Ad.Arinbjarnar-drápa. (A. III.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Bret.Breta sögur. (G. I.)