Yrða

hönd

nafnorðkvenkyn
, handar, hendi, hönd, hendr, höndur, handa; [ handus; and hand; hant; hand; haand; hand]:—a hand; beit höndina þar er nú heitir úlfliðr, 17; armleggir, handleggir ok hendr, 6; kné eðr hendi, ii. 8; ganga á höndum, vi. 5; með hendi sinni, 5 new ; taka hendi á e-u, to touch with the hand, x. 110; taka höndum um háls e-m, 10; hvítri hendi, Hallfred; hafa e-t í hendi, to hold in hand, wield, 297, 84, 97, 255; hrjóta ór hendi e-m, xi. 141; hafa fingrgull á hendi, 146; handar-högg, xi. 126, ii. 459; sjá ekki handa sinna skil (deili), not to be able to see one’s hands, of a dense fog.
2. the arm and hand, the arm, like χείρ, 160, 253; á hendi heitir alnbogi, 110; hendr til axla, i. 160; leggir handa ok fóta, 532; hönd fyrir ofan úlnlið, 84; hafa hring á hendi, of an arm-ring, 131; hring á hægri hendi fyrir ofan ölnboga, iv. 383:—the arm and arm-pit, ná, taka undir hönd (arm-pit) e-m, 380; var eigi djúpara en þeim tók undir hendr, the water reached to their arm-pits, 78; taka undir hönd sér, to take hold under one’s arms, 237, 200; sjá undir hönd e-m, ii. 558; renna undir hendr e-m, to backspan one, 40, 41; þykkr undir hönd, stout, 272.3. handwriting, hand; rita góða hönd, to write a good hand; snar-hönd, running hand, italics.II. the hand, side; hægri hönd, the right hand; vinstri hönd, the left hand; á hvára hönd, on either hand, each side, 215; á vinstri hönd, 196; á hægri hönd; á tvær hendr, on both hands or sides, Ísl. ii. 368, i. 384; á báðar hendr, ; hvat sem á aðra hönd ber, whatsoever may happen; á aðra hönd … en á aðra, 46; til hvárigrar handara, x. 313; til annarrar handar, 50, 97; til sinnar handar hvárr, 140; til beggja handa, 65; til ýmsa handa, i. 750; þver-hönd, a hand’s breadth; örv-hönd.III. sayings and phrases referring to the hand:
1. sayings; sjálfs hönd er hollust, one’s own hand is best, if you want to have a thing well done, do it yourself, 332, 157; blíð er bætandi hönd, blessed is the mending hand; gjörn er hönd á venju, 150, (in a verse), and ( 26); margar hendr vinna létt verk; fiplar hönd á feigu tafli; betri ein kráka í hendi en tvær á skógi, 96; skamma stund verðr hönd höggvi fegin, see högg.2. phrases; drepa hendi við, to refuse, 71; halda hendi yfir e-m, to hold one’s hand over, protect, 266, 22, 14; taka e-n höndum, to take hold with the hands, seize, capture, x. 314, 265, passim; eiga hendr sínar at verja, to act in self-defence, 84, 223; hefja handa, to lift the hands, stir for action, 65, 262; bera hönd fyrir höfuð sér, to put one’s hand before one’s head, stand on one’s guard, defend oneself; vera í hers höndum, óvina höndum, to be in a state of war, exposed to rapine; vera í góðum höndum, vina-höndum, góðra manna höndum, to be in good hands, among friends.
β. læknis-hendr, ‘leech hands,’ healing hands; pains and sickness were believed to give way to the magical touch of a person gifted with such hands, 4, 36 ( vi. 73), Rafns S. 2; hönd full, a handful, ii. 302, vi. 38, viii. 306; fullar hendr fjár, hands full of gold:—kasta hendinni til e-s, to huddle a thing up; með harðri hendi, with hard hand, harshly, rudely; með hangandi hendi, with drooping hand, slothfully; fegins hendi, with glad hand, joyfully; sitja auðum höndum, to sit with empty hands, sit idle; but með tómar hendr, empty-handed, portionless, Thom.:—láta hendr standa fram úr ermum, to work briskly; víkja hendi til e-s (handar-vik), to move the hand to do a thing; það er ekki í tveim höndum að hafa við e-n, of double handed ( faltering) half measures, when the one hand undoes what the other has done; kann ek þat sjá at ekki má í tveim höndum hafa við slíka menn, 3; láta hönd selja hendi, of a ready bargain; láta e-t ganga hendi firr, to let go out of one’s hands, lose, 202; ok lét sér eigi hendi firr ganga, and never lost sight of him, 656 ii. 4; e-m fallask hendr, to be discomfited, lose one’s head (see falla); leggja görva hönd á allt, to be a ready hand, adept in everything, Thom. 300 (see göra F. 2); taka í hönd e-m, to join hands, 3; takask í hendr, to join, shake hands, ii. 80; leggja hendr saman, id., 18,—of shaking hands as symbolical of a bargain, see the compds hand-lag, hand-festi, handa-band; eiga, taka, jöfnum höndum, to own, take with even hands, in equal shares, i. 171, ii. 66, i. 318; vinna jöfnum höndum, to work even-handed, to help one another; e-m eru mislagðar hendr, one’s hands are amiss, when bad work is done by one from whom better was expected; honum hafa verið mislagðar hendr,
B. Metaph. usages:
I. , sverja sér af hendi, to forswear, vii. 176; færa af höndum sér, to dismiss, i. 248; hefjask af höndum e-m, xi. 59:—af hendi e-s, on one’s behalf, part, 154; af hendi Hákonar, i. 20, iv. 118; af hendi landsmanna, ix. 359; af sinni hendi, of one’s own hand, for one’s own part, i. 392; reiða, greiða, gjalda, inna af hendi or höndum, to discharge, pay off, vii. 230, 146, 190, 232, 239, 257, 281, i. 82, ii. 374; selja, láta af hendi (höndum), to part with, dismiss, 186, 231, vii. 173, 12; líða af hendi, to pass, of time, Ísl. ii. 144, iv. 83: koma, bera at hendi, to happen, 71, 177: at hendi, as in turn; hvern at hendi, each in turn, i. 150: þar næst Gunnarr, þá Loðinn, þá hverr at hendi, 140; hverr segir at hendi þat er frá honum hefir stolit verit, : felask á hendi e-m, to be under one’s charge, protection, 201, i. 167, 173. vera e-m á hendi, id., vii. 243; vera bundinn á hendi e-m, i. 57: hafa e-t á höndum (hendi), to have a thing in hand, of duty, business to be done, i. 38; eiga ferð á höndum, 72; hvat er þér á höndum, what hast thou in hand? for what art thou concerned, distressed? 133, 270; ella eru þér stórir hlutir á höndum, vii. 30; ef honum væri ekki á höndum, if he had nothing in hand, if his hands were free, 42: eiga e-t fyrir hendi (höndum), to have in hand (duty, business, engagement), ii. 557; farvegr langr fyrir hendi, xi. 316; tveir kostir fyrir höndum, 264, i. 279; hafa sýslu fyrir höndum, Ísl. ii. 344; eiga vandræði fyrir höndum, 4; eiga gott fyrir höndum, iii. 254: vera í hendi, to be at hand, within reach, at one’s disposal, in one’s power; hann er eigi í hendi, vi. 213; þat er eigi í hendi, ‘tis no easy matter, ; hafa raun (evidence) í hendi, i. 708; hafa ráð e-s í hendi sér, 174, i. 260; hafa vel, ílla í höndum, to behave well, badly, Ísl. ii. 387, 158; varð honum þat vel í höndum, 50: hafa e-t með höndum (fé, auðæfi, embætti, ), to have in hand, manage, discharge, ii. 389, 25, 248, iii. 131; to design, hafa ráð, stórræði með höndum, 623. 51: hljóta undan hendi e-s, from one, at one’s hands, i. 365: undir höndum, eigi lítill undir höndum, not a small man to handle, vii. 17; vera undir höndum e-m, to be under or in one’s hands, under one’s protection, in one’s power, 337, i. 7, 13; sitja undir hendi e-m, i. 166,—um hendr, iv. 71, is an error = undir hendi.
2. , annarri hendi, on the other hand, vii. 158; en annarri hendi vildu þeir gjarna veita konungi hlýðni, ix. 258.
II. , with ; á hönd, á hendr, against; höfða sök, lýsa vígi () á hönd e-m, to make a suit … against, i. 19, 86, 87, 98, 99, 101, 110, 120, 230; hyggja e-t á hendr e-m, to lay a thing to a person’s charge, 115; reynask á hendr e-m, to have a charge brought home to one, xi. 76; snúa vanda á hendr e-m, to throw the responsibility upon …, 215; færa, segja stríð á hendr e-m, to wage, declare war against one; fara geystr á hendr e-m, to rage against, vii. 230; færask e-t á hendr, to undertake, 126; ganga á hönd e-m, to vex one, 625. 33; sótt elnar á hendr e-m, 126; leggja e-t á hendr e-m, to lay (a burden) on one’s hands, xi. 98; in a good sense, ganga á hönd, to pay homage to, submit, 184; dreif allt fólk á hönd honum, submitted to him, filled his ranks, i. 21; bjargask á sínar hendr, by one’s own handwork, 28; (for at hönd, i. 135, read á hönd): selja, fá, gefa e-t í hönd, hendr e-m, to give into one’s hands, hand over; selja sök í hönd e-m (handsöl), ii. 80, 4, 98, 112, 186; so, halda e-u í hönd e-m, Ísl. ii. 232, vii. 274; búa í hendr e-m, to make it ready for one, 130; veiði berr í hendr e-m, 252; kalla til e-s í hendr e-m, to lay claim to a thing at the hands of another, 300, 350, iv. 222, ix. 424; þegar í hönd, offhand, immediately, i; þá sömu nótt er fór í hönd, the following night, viii. 397, 341; gjalda í hönd, to pay in cash, 16; veðr óx í hönd, the wind rose higher and higher, i. 432: undir jafna hönd, equally, iii. 243; standa óbrigðiliga undir jafna hönd, v. 26: væra hægt um hönd, to be easy in hand, 25; þegar eg vil er hægt um hönd, heima á Fróni að vera, Núm. 1. 10; but mér er e-t um hönd, it is awkward, costs trouble: hafa við hönd sér, to keep at hand, x. 264; tóku konur manna ok dætr ok höfðu við hönd sér viku, 97; hafa e-t við höndina, to have it at hand.III. , with ; til handa e-m, into one’s hands; fara Guði til handa, to go into God’s hands, 51; ganga til handa e-m, to put oneself in another’s hands, submit to him, 404, 12, vii. 234, ii. 522; ef þat berr þér til handa, if it befalls thee, i. 135; þá skömm kýs ek mér eigi til handa, I will not have that shame at my door, 191: for one, on one’s behalf, biðja konu til handa e-m, 120, 180, i. 353; í þeirri bæn er hann orti oss til handa, for its, for our use, our sake, 655 i. 2; hann hélt fénu til handa Þrándi, 214, 151; safnar konungr liði (til) handa Oddi, ii. 553; til handa Þorkatli,
β. dropping the til; mikit fé handa honum, 195 (late ): whence, handa has become an adverb with , handa e-m, for one, alicui, which is in usage.2. adverbial; allra handa, allehaande, of every kind; allra handa árgæzka, (); allra handa ganganda fé, 51 new ; fjögurra handa, of a fourfold kind, i. 525.3. , minnar handar, for my part, Ísl. ii. 356; yðvarrar handar, for your part, ix. 498; hvárrar-tveggju handar, on either hand, 164; innan handar, within one’s hands, easy, 112; þótti þeim innan handar falla at taka land þetta hjá sér sjálfum, 210.
C. :
I. , handa-afl, , , = handafl, p. 237. handa-band, a joining or shaking of hands, as a law term = handlag, i. 11, iv. 2, 23; in , (); heilsa, kveðja með handabandi. handa-festi, a hold for the hands, ii. 276. handa-gangr, grasping after a thing with all hands, iii. 345. handa-görvi, ‘hand-gear,’ gloves, 143, 139. handa-hóf, , in the phrase, af handahófi, at random. handa-kenning, hand touching, 20. handa-klapp, a clapping of hands, 174. handa-læti, gestures with the arms, 116. handar-mál, , in the phrase, at handarmáli, in heaps; var þá drepit lið hans at handarmáli, i. 41. handa-saumr, tight gloves, ii. 10. handa-síðr, = handsíðr. handa-skil, , in the phrase, sjá ekki h., not to see one’s own hands, as in the dark, in a dense fog. handa-skol, maladroitness; það er allt í handaskolum. handa-skömm, shameful work, a scandal; það er mesta h.! handa-staðr, the print of the hands. i. 285. handa-tak, , -tekt, , -tekja, u, a taking of hands, as a bargain, 42, ii. 194, i. 398. handa-tæki, a laying hold, a fight, i. (): a pledging of hands, ii. 6, passim. handa-upphald, a lifting the arms, 296. handa-verk, one’s handiwork, doings, i. 76, vii. 295, 198; í handaverkum eða bókfræði, 46; handaverk manna, men’s handiwork, 47; Guðs h.; ek em þín h., 610; hans h., viii. 406.II. , handar-bak, the back of the hand, 7. handar-gagn, a being ready to the hand; leggja e-t til handargagns, to lay it so as to be ready at hand, ii, 158, 249. handar-grip, a measure, = spönn, 481. handar-hald, handarald, a handle, ii. 355. handar-jaðarr, the hand’s edge; in the phrase, vera undir handar-jaðri e-s, to be in one’s hands, in one’s power, 201. handar-kriki, a, ‘hand’s-creek,’ the arm-pit, 396, vi. 348, ii. 37. handar-mein, a sore in the hand, i. 115, 187, ii. 177. handar-stúfr, a ‘hand-stump,’ stump of the arm, the hand being hacked off, x. 258, xi. 119. handar-vani, a, maimed in hand, 70, Matth. xviii. 8. handar-veif, , í handarveifi, in a ‘wave of the hand,’ in a moment. handar-vik, the hands’ reach, movement, work; lítið handarvik, a small work. handar-væni, a, want of hands (?), 72.☞ For the compds in hand- see pp. 237, 238.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • f.kvenkyn (e. feminine)
  • gen.eignarfall (e. genitive)
  • dat.þágufall (e. dative)
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • pl.fleirtala (e. plural)
  • mod.modern.
  • proncd.pronounced.
  • Goth.Gothic.
  • A. S.Anglo-Saxon.
  • Engl.English.
  • O. H. G.Old High German.
  • Germ.German.
  • Dan.Danish.
  • Swed.Swedish.
  • Ed.edition, editions, edited.
  • Gr.Greek.
  • metaph.metaphorical, metaphorically.
  • i. e.id est.
  • ch.chapter.
  • cp.compare.
  • etc.et cetera.
  • adv.atviksorð (e. adverb)
  • v. l.varia lectio.
  • prob.probably.
  • absol.absolute, absolutely.
  • prepp.forsetning (e. preposition)
  • prep.forsetning (e. preposition)
  • MSS.manuscript, manuscripts.
  • Lat.Latin.
  • freq.frequent, frequently.
  • pref.preface.
  • COMPDSsamsett orð (e. compounds)
  • plur.fleirtala (e. plural)
  • n.hvorugkyn (e. neuter)
  • m.karlkyn (e. masculine)
  • adj.lýsingarorð (e. adjective)
  • sing.eintala (e. singular)
  • EddaEdda. (C. I.)
  • Anecd.Anecdoton. (H. II.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • K. Þ. K.Kristinn-réttr Þorláks ok Ketils = Kristinna-laga-þáttr. (B. I.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Magn.Magnús saga jarls. (E. II.)
  • Gþl.Gulaþings-lög. (B. II.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Háv.Hávarðar saga. (D. II.)
  • Landn.Landnáma. (D. I.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • Glúm.Víga-Glúms saga. (D. II.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • Grett.Grettis saga. (D. II.)
  • Ht.Hátta-tal. (C. I.)
  • Fbr.Fóstbræðra saga. (D. II.)
  • Sdm.Sigrdrífu-mál. (A. II.)
  • Magn. S. GóðaMagnús saga Góða. (E. I.)
  • Band.Banda-manna saga. (D. II.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Rb.Rímbegla. (H. III.)
  • Mar.Maríu saga. (F. III.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Greg.Gregory. (F. II.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • Hom.Homiliu-bók. (F. II.)
  • Vápn.Vápnfirðinga saga. (D. II.)
  • Vm.Vilkins-máldagi. (J. I.)
  • Fb.Flateyjar-bók (E. I.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • Blas.Blasius saga. (F. III.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • Rd.Reykdæla saga. (D. II.)
  • Þórð.Þórðar saga hreðu. (D. V.)
  • H. E.Historia Ecclesiastica Islandiae. (J. I.)
  • SkáldaSkálda. (H. I.)
  • Vígl.Víglundar saga. (D. V.)
  • Laur. S.Laurentius saga. (D. III.)
  • Sd.Svarfdæla saga. (D. II.)
  • Eluc.Elucidarium. (F. II.)
  • D. N.Diplomatarium Norvagicum. (J. II.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Karl.Karla-magnús saga. (G. I.)
  • Fær.Færeyinga saga. (E. II.)
  • Hm.Hává-mál. (A. I.)