Yrða

mæla

sagnorð
1. t, [ maþlian = λαλειν; mæðlan, madelian; melden by way of metathesis; Old mele; the mæle as well as the are contracted forms, nál from nadal]:—to speak, with and ; mæli þarft eðr þegi, 18; mæla staðlausa stafi, id.; hví þegið ér, svá at mæla né meguð, ; margir menn mæltu ílla við Skamkel, 80; eigi munt þú þat vilja mæla, 85; Gizurr hvíti (Njáll), … mælti, 90, 91, 220, 228; stafnbúar mæltu, at hann skyldi mæla allra hötðingja heilastr, vii. 290; mæl þú allra drengja heilastr, viii. 97; þat þætti mér mælanda (gerund.), that is a remarkable speech, ii. 196; mæla mörgum orðum, to use many words, 104; mæla þessum orðum, to use these words, ii. 78; mæla e-n orðum, to address, 4; mæla í hug sér, to speak to oneself, 623. 54; mæla máli, to speak a language; hann mælti allstaðar þeirra máli sem hann væri allstaðar þar barnfæddr sem þá kom hann, i. 80.2. special usages; mæla áljót, to speak a libel, ii. 146; mæla æðru, to express fear, despondency, despair, 199; mæla tál, hégóma, to tell tales, falsehoods, 258; mæla lög, to speak law, to have the law on one’s side in pleading, vii. 142; mæla ljóst, to speak out, 102; mæla í mútur, to speak with reserve (see múta); hafa réttara at mæla, to speak true, have right on one’s side, iii. 22; mæla lögskil or lögskilum, to speak or perform public duties in court or in the assembly, 3, Ísl. ii. 255; mæia helgi e-s, to pronounce the inviolability of, i. 92; mæla nálum, to plead a cause, 2; en er höfðingjar höfðu þar mælt þeim málum sem þar stóðu lög til, 32; mæla e-s máli, i. 198; mæla mælt mál, to say what all the world says, 11, 463: to say a plain word, speak plainly; bréf harðlega mælt, worded, i. 554, ix. 389.II. to stipulate; mæla e-t með sér, to fix, stipulate, appoint: fundusk þeir, sem mælt hafði verit með þeim, 256; mæla mót með sér, to fix an interview, 564; mæla sér man, to fix an interview with her, 97:—mæla sér e-t, to stipulate, bargain for; vér höfum fund várn mæltan ár hvert hér í Gula, i. 4; ek hefka fé mælt mér í dóm þenna ok monka ek mæla, i. 79; slíkan stað ok máldaga sem þeir áttu sér mæltan, 154; þeir mæltu til fé mikit at lyktum, 99; mælti hann þat til at eiga dóttur hans, 271; en hón mælti þat til við konung, at hann skyldi vinna allan Noreg, x. 181; hvat er til mælt, 92; ek mæli til kaupa við þik, 3; þeir mæltu til vináttu með sér at skilnaði, 691; þeir mæla til bardaga með sér um morguninn, i, 142; hygg þú at því vandliga at þú mæl til hvers-vetna ílla þess er þú beiðir hann, xi. 58; hús þau er til skaða-bóta eru mælt, for which compensation has been stipulated, i. 459; mæla til friðar, to sue for peace, ii. 121 (frið-mælask).III. with ; mæla á máli, to speak in a language; mæla á Irsku, 76:—mæla aptr, to retract, i. 46:—mæla eptir e-m, to take one’s part, excuse him, 26, 53, vii. 120: to request, demand, ix. 52: but mæla eptir e-n, with , to lead the prosecution (eplir-mál) in the case of a slain man, , , Sagas passim:—mæla fyrir, to order, prescribe; sem biskup mælir fyrir, i. 377; sem Þórðr mælti fyrir, 44; allt þat silfr er hann mælti fyrir, which he had bargained, 6; þat bréf er konungr mælti svá fyrir, at …, ix. 447: to declare, 15: to cite a formulary, preamble, or the like, mæla fyrir skipi, to say the prayer when a ship first puts to sea; gékk Þorvaldr til siglu ok mælti fyrir skipi eptir sið, i. 774; thus, mæla fyrir griðum, to declare a truce, by using the proper formulary, ix. 53, 106; mæla fyrir minni, to propose a toast, i. 35:—mæla móti, to gainsay, speak against, 72, 129, 158, vii. 290:—mæla til e-s, see above:—mæla um e-t, to speak about a thing, 157; konungr varð styggr ok mælti um nokkurum orðum, 16: to use an expression, utter (in an emphatic sense), of spells or the like, mikit hefir Jökull um mælt, svá at mér er þat eigi þolanda, 54; læt ek þat um mælt, at þú munt …, Ísl. ii. 197, ; þar mynda ek hafa gefit þér upp eina sök, ef ek hefða eigi svá mikit um mælt, 8; svá fór sem vér gátum at mikil-mannliga mundi verða um mælt af þinni hendi, xi. 111; læt ek þat verða um mælt (of a spell) at þú verðir at enni ljótustu trollkonu, ii. 152: mæli eg um og legg eg aá in tales of witches saying their spell:—mæla við e-n, to speak to a person, address, 3, 92, passim; mæla við e-u, to gainsay, 39, vii. 123, 253, ii. 198:—compds, á-mæla, to blame; for-mæla, to accuse; hall-mæla, to blame:—, mælir svá, it is said, 155.IV. to speak, express oneself, with ; mælask fyrir, to ejaculate, say one’s say; finnrinn mæltisk innan fyrir, og sagði svá, he spoke from the inner part of the house. x. 262; hví þú, Gangráðr, mælisk af gólfi fyrir? 9; hann biðsk fyrir ok mælisk nú fyrir sem honum þótti vænligast, xi. 134; Finnr andaðisk ór sótt þeirri ok mæltisk áðr vel fyrir, ii. 164; mælask vel, ílla fyrir, to be well (ill) spoken of, to make a good (bad) impression; görum vit góða hans ferð, hann hefir mikils misst, þat mun vel fyrir mælask, 29; víg Gunnars spurðisk, ok mæltisk ílla fyrir um allar sveitir, 117; mæltisk kvæðit vel fyrir, vii. 113; ílla mun þat fyrir mælask, at ganga ásættir við frændr sína, 238:—mælask undan, to excuse oneself, decline, ix. 227, i. 100:—mælask um, to utter, express; eigu vér þvi at vera úkvíðnir ok mælask eigi ílla um, xi. 389.
2. , mælask við, to speak to one another, converse; ekki mæltusk þeir fleira þann dag við, vii. 127; mun hvat við höfum við mælsk, 111; ok munu vit þess þurfa at muna þat, at vit höfum vel við mælsk, 54; mælask ílla við, to bandy words, i. 333; mælask við einn saman, to talk to oneself (soliloquize), 617; Þorvaldr mæltisk mjök einn við á Þinginu, því at engir gengu í berhögg við hann, had alone the word, for none in the parliament opposed him, ii. 61.3. , e-m mælisk vel, to speak well; skal eigi marka reiðs manns mál, kann vera at okkr mælisk betr annat sinn, ii. 178: to make a good speech, sögðu menn at honum mæltisk vel, 87; at lögbergi var görr mikill rómr, at Merði mæltisk vel ok sköruliga, 230.4. mæltr (), spoken.2. d, [mál], to measure, 33, 629, i. 462, ii. 230, 206, i. 323, passim.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • Ulf.Ulfilas.
  • A. S.Anglo-Saxon.
  • Germ.German.
  • Engl.English.
  • Dan.Danish.
  • Icel.Iceland, Icelander, Icelanders, Icelandic.
  • cp.compare.
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • absol.absolute, absolutely.
  • mod.modern.
  • prepp.forsetning (e. preposition)
  • v. l.varia lectio.
  • impers.ópersónulegt (e. impersonal)
  • reflex.reflexive.
  • esp.especially.
  • recipr.reciprocally.
  • i. e.id est.
  • part.lýsingarháttur (e. participle)
  • q. v.quod vide.
  • Hm.Hává-mál. (A. I.)
  • Ls.Loka-senna. (A. I.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Fb.Flateyjar-bók (E. I.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Vþm.Vafþrúðnis-mál. (A. I.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Gísl.Gísla saga. (D. II.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Fær.Færeyinga saga. (E. II.)
  • Hom.Homiliu-bók. (F. II.)
  • Hrafn.Hrafnkels saga. (D. II.)
  • EddaEdda. (C. I.)
  • Þiðr.Þiðreks saga. (G. I.)
  • Th.Theophilus. (F. III.)
  • Clem.Clements saga. (F. III.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • K. Á.Kristinn-réttr Árna biskups. (B. III.)