maðr
nafnorðkarlkyn
, mann-r, which form also occurs in old poets, engi mannr und ranni, Vellekla, (for the change of nn before r into ð see the introduction to letter N); manns, manni, mann, menn, menn-r; with the article, menninir, so always in old writers, but in mennirnir erroneously, as if from mennir: the meðr, answering to the maðr, occurs in old poets—meðr vituð öðling æðra, vii. 87 (in a verse); Norð-meðr róa naðri, vi. 309 (in a verse); meðr fengu mikit veðr, 102; hirð-meðr, veðja, Rekst., all verses of the 11th and 12th centuries; er meðr Myrkvið kalla, 5: meðr hlutu sár, 75 new (in a verse): manna, mönnum, menn. In Ballads and Rímur after the 15th century, and hence in writers of later times, a mann is now and then used, in compds influenced by and , hreysti-mann, Skíða R. 58; or for the sake of rhyme, ætla þú ekki, aumr mann | af komast muni strafflaust hann, 14. 17: [ manna = ἄνθρωπος; in other languages spelt man, or better mann.]
B. A man = homo, ἄνθρωπος, also people; eigi vil ek segja frá manninum þvíat mér er maðrinn skyldr, þat er frá manni at segja, at maðr er vel auðigr at fé, 51; mennskr maðr, a manlike man, a human being, to giants or beings of superhuman strength, 31; menn eru hér komnir ef menn skal kalla, en líkari eru þeir þursum at vexti ok sýn en mennskum mönnum, 110; flýjum nú! ekki er við menn um at eiga, 97; þat hafa gamlir menn mælt, at þess manns mundi hefnt verða ef hann félli á grúfu, 107; þeir ungu menn (the young people) elskask sín í millum, ; þótt nökkut væri þústr á með enum yngrum mönnum, 200; fjöldi manns, múgr manns, ii. 45, 234, xi. 245; þykkir mönnum nökkur várkunn til þess, 192; var þat margra manna mál, at …, 537, i. 45; er þat íllt manni? 604; sá maðr, that person, 4; manna beztr, fríðastr …, the best, fairest … of men, passim; allra manna bezt, beyond all men, best of all men, i. 67; kona var enn þriði maðr, iii. 184; hvárr þeirra manna, each of the wedded fair, i. 476; góðir menn, good men! in addressing, passim: , Guði ok góðum mönnum, to God and all good men, i. 68: sayings, maðr skal eptir mann lifa, man shall live after man (as a consolation), 322: maðr er manns gaman, man is man’s comfort, 46; whence huggun er manni mönnum at, 2. 10: maðr eptir mann, man after man, in succession; or, maðr af manni, man after man, in turn: sýndi maðr manni, man shewed it to man, it went round from hand to hand, vi. 216; nú segir maðr manni þessi fagnaðar-tíðendi, i. 181, 142; kunni þat maðr manni at segja at Bróðir felldi Brján, 275.
2. phrases, þat veit menn (the verb in , the noun in ), every one knows that! to be sure! 31, 62, 48; meðr of veit, Sighvat: viti menn! with a notion of irony; thus also menn segja, men say, (in old usage elliptically, kveða = dicunt, 24, 26, 28, 30, 13, 42, 11; kváðu, people said, 33): the maðr = Fr. on, man (in man siger), is not vernacular.3. in kvenn-maðr, a woman; karl-maðr, a man: of families, Mýra-menn, Síðu-menn, : inhabitants, people, Norð-menn, Norsemen; Noregs-menn, the men of Norway; Athenu-menn, Athenians; Korintu-menn, Corinthians; of condition of life, leik-menn, laymen; kenni-menn, clergymen; búand-menn, peasants; valds-menn, rulers; kaup-menn, merchants; sjó-menn, seamen; vinnu-menn, labourers.4. degree in a lineage: at þriðja, fjórða, fimta … manni, in the third, fourth, fifth … degree, i. 321; manni firnari en systrungr …, one degree remoter than …, used of odd degrees ( four on one side and three on the other), ii. 172; hann var manni firr en systrungr Bárðar, he was an odd second cousin of B., 165; hence tví-menningar, þrí-menningar, fjór-menningar …, a second, third, fourth … cousin, passim.II. a man. vir; vér höfum þrjú skip ok hundruð manna á hverju, ii. 521; síðan fór hann til manna sinna, v. 514; greiða eyri gulls hverjum manni, 178; hann fór með of manns yfir landit, iv. 146; and so in countless instances: Sigurðar-menn, the followers of S.; Tuma-menn, konungs-menn, Krist-menn, kross-menn, vii. 293, 299, 216.
C. , manns- and manna-: manns-aldr, a man’s life, generation, 623. 10, viii. 240, i. 406. manns-bani, a, ‘man’s bane,’ a man-slayer, 49, Ni. 119. manns-barn, a ‘man’s bairn;’ in the phrase, hvert , every child of man, i. 47. manna-bein, human bones, i. 230. manns-blóð, human blood, 59, iii. 125. manna-búkar, corpses of slain, iii. 7, xi. 355. manna-bygð, human abodes, to the wilderness, i. 215. manna-bær, dwelling-houses, 1390. manns-bætr, weregild, 259. manns-efni, a man to be; gott-m. (see efni), 368, i. 174, 231. manna-farvegr, a foot-path, 539. manns-fingr, a human finger. manna-forráð, ‘man-sway,’ rule, dominion; the godord or priesthood is often in the Laws and Sagas so called, 21, 149, , Ísl. ii. 402, x. 45. manna-forræði, = mannaforráð, 231, 310. manns-fótr, a human foot, ii. 114. manna-fundr, a meeting of men, i. 420. manns-fylgja, u, , or manna-fylgjur, fetches of men, 69, 68; see fylgja. manna-för, men’s footprints, 578. manna-grein, distinction of men, viii. 21. manns-hauss, a human skull, 242. manns-hár, human hair, 4, iii. 266. manns-hold, human flesh, xi. 235. manna-hugir, , see hugr III. 2, 55, 17 new manna-hús, men’s houses, 77: human abodes. manns-höfuð, manna-höfuð, (he human head, 1, x. 280, 275. manns-hönd, a human hand, i. 66. manns-kona, u, a man’s wife, married woman, i. 335, 337, 341, 344, 380, i. 777, 340. manna-lát, the loss of men, loss of life, death, 248, 585, 296. manns-lát, a person’s death, decease; heyra mannslát, to hear of a person’s death. manns-líf, man’s life, 6. manns-líki, human shape, 9. manna-lof, praise of men, 83. manna-mál, human voices, human speech, 154; or manns-mál, id., in the phrase, það heyrist ekki mannsmál, no man’s voice can be heard, of a great noise. manna-missir, the loss of men, iii. 7, ii. 552. manns-morð, murder, i. 256. manna-mót, = mannfundr, i. 343. manns-mót, manly mien, ‘manfulness,’ i. 149, xi. 86; þat er mannsmót að honum, he looks like a true man. manna-munr, distinction, difference of men, i. 855. manna-múgr, a crowd of people, 12. manns-mynd, the human shape, 147. manna-reið, (a body of) horsemen, 206. manna-samnaðr, = mannsafnaðr, Ísl. ii. 83. manna-seta, u, men staying in a place, 42. manna-skipan, the placing of people, as at a banquet, in battle, 62, i. 20, ii. 237. manna-skipti, exchange of men, auswechselung, i. 8. manna-slóð, ‘man’s sleuth,’ a track of men, i. 83. manna-spor, men’s footprints. ii. 90, 578, 191. manna-styrkr, help, 74. manna-sættir, a daysman, peacemaker, x. 51, manna-taka, u, a reception of men, strangers, ii. 194. manna-tal, = manntal, ii. 340. manns-váði, a, danger of life, viii. 224. manna-vegr, a road where men pass, to a wilderness, 115 A, 328. manna-verk, = mannvirki, man’s work, work by human hands, i. 541. manns-verk, work to be done by a person, i., 38, 114. manna-vist, a human abode. i. 226, 9, 434. manns-vit, ‘man’s wit,’ human understanding, reason, 106. manna-völd, ; in the phrase, e-t er af manna-völdum, it is due to human causes, not by natural causes, of a fire, the disappearance of a thing, or the like, 76, ii. 146, iii. 98. manns-vöxtr, a man’s stature, ii. 508, 112. manna-þengill, king of men, the name of Njörð, 16, 104. manns-æði, human bearing, behaviour. manns-æfi, man’s lifetime; mart kann skipask á mannsæfinni, a saying, vii. 156; mart verðr á mannsætinni, útítt var þat þá er vér vórum ungir, 195.2. a husband; Guð er Kristinnar andar maðr er honum giptisk í trú, 31: in usage, maðrinn minn, my husband! dóttur-maðr, a son-in-law.3. , vera maðr fyrir e-u, to be man enough for it, able to do it; eg er ekki maðr fyrir því, maðr til þess, id.; hann sýndisk eigi maðr til at setjask í svá háleitt sæti, i. 743; mikill, lítill, maðr fyrir sér, to be a great, strong, weak man, and the like.
III. the Rune m, see introduction.Skammstafanir og tilvitnanir
- m.karlkyn (e. masculine)
- qs.quasi.
- gen.eignarfall (e. genitive)
- dat.þágufall (e. dative)
- acc.þolfall (e. accusative)
- plur.fleirtala (e. plural)
- mod.modern.
- sing.eintala (e. singular)
- Ed.edition, editions, edited.
- pl.fleirtala (e. plural)
- eccl.ecclesiastical.
- nom.nefnifall (e. nominative)
- esp.especially.
- Germ.German.
- Engl.English.
- e. g.exempli gratia.
- Ulf.Ulfilas.
- Teut.Teutonic.
- Lat.Latin.
- Gr.Greek.
- opp.opposed.
- allit.alliteration, alliterative.
- poët.poetically.
- Dan.Danish.
- compds.samsett orð (e. compounds)
- freq.frequent, frequently.
- metaph.metaphorical, metaphorically.
- COMPDSsamsett orð (e. compounds)
- n.hvorugkyn (e. neuter)
- f.kvenkyn (e. feminine)
- Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
- EddaEdda. (C. I.)
- Akv.Atla-kviða. (A. II.)
- Fbr.Fóstbræðra saga. (D. II.)
- Pass.Passiu-Sálmar.
- Nj.Njála. (D. II.)
- Gm.Grímnis-mál. (A. I.)
- Eg.Egils saga. (D. II.)
- Mar.Maríu saga. (F. III.)
- Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
- K. Þ. K.Kristinn-réttr Þorláks ok Ketils = Kristinna-laga-þáttr. (B. I.)
- Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
- Hkr.Heimskringla. (E. I.)
- Grág.Grágás. (B. I.)
- Hm.Hává-mál. (A. I.)
- Þiðr.Þiðreks saga. (G. I.)
- Art.Artus-kappa sögur. (G. II.)
- Karl.Karla-magnús saga. (G. I.)
- Vþm.Vafþrúðnis-mál. (A. I.)
- Hdl.Hyndlu-ljóð. (A. II.)
- Vm.Vilkins-máldagi. (J. I.)
- Landn.Landnáma. (D. I.)
- Bárð.Bárðar saga. (D. V.)
- Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
- Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
- Greg.Gregory. (F. II.)
- Js.Járnsíða. (B. III.)
- Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
- Ann.Íslenzkir Annálar. (D. IV.)
- Fær.Færeyinga saga. (E. II.)
- Gþl.Gulaþings-lög. (B. II.)
- Hrafn.Hrafnkels saga. (D. II.)
- Lv.Ljósvetninga saga. (D. II.)
- Fs.Forn-sögur. (D. II.)
- Þorf. Karl.Þorfinns saga Karlsefnis. (D. II.)
- Háv.Hávarðar saga. (D. II.)
- Þórð.Þórðar saga hreðu. (D. V.)
- K. Á.Kristinn-réttr Árna biskups. (B. III.)
- Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
- Orkn.Orkneyinga saga. (E. II.)
- Hom.Homiliu-bók. (F. II.)
- N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
- Stj.Stjórn. (F. I.)
- Korm.Kormaks saga. (D. II.)
- Eb.Eyrbyggja saga. (D. II.)
- Fb.Flateyjar-bók (E. I.)
- Grett.Grettis saga. (D. II.)
- Jb.Jóns-bók. (B. III.)