Yrða

sem

óflokkað
a conjunction, and a relative particle, probably from the same root as sam, sama-, denoting as, the same, the like; if so, the conjunction would be the original, and the relative particle the derived use; in old writers ‘sem’ is in general use as a conjunction, while the pronominal ‘sem’ is rare, for ‘er’ or ‘es’ is the old relative particle: but in usage the conjunction has been almost displaced by ‘eins-og,’ whereas ‘sem’ as a relative particle has got the better of ‘er.’
A. As a conj. as, ut; rauðr sem blóð, fölr sem grass, blár sem Hel, 177, Ísl. ii. 220; hvítt sem drift, 170; auðigr sem Njörðr, 80; syndr sem selr, 29; ragr sem geit, vitr sem Njáll, hár sem tröll, mjór sem þvengr,
2. with another particle or an adjective; svá sem = swê-swê, so as, like as, so wie; svá sem salt, Pr. 472; svá sem börn föður, 13; svá sem fyrr var ritið, 171; sva sem hér er ritað, id.; mæla svá sem einum munni, 623. 33, and passim in old and usage: about that time, svá sem hann fór at veiða, … svá sem þeir lifðu, … svá sem í þann tíma, 46, 50:—slíkr sem, such as; slíkum manni sem Ljótr er, ; slíka sæmd sem hón hefir heitið, 5; með slíkri grein sem hér segir, 82.3. referring to a verb or to the preceding sentence ( = svá sem); svæla e-n inni sem melrakka í greni, ; hann fór sem úsekr maðr, id.; staup mikit sem manns höfuð (= svá sem), vi. 183; þeir veittu þér allan heiðr sem sínum formanni, 221; skal hverr vera sem sjálfr ryðr sér til rúms (such as, just as), viii. 93; vit skulum ginna þá alla sem þursa, 263; henni var trúað sem góðri konu, 457; hann kom, sem hann hafði heitið, as he had promised, i. 72; sem enn mun getið verða, as it will be told, vii. 230; dugði hverr sem mátti, every one did as he could, his best, viii. 139; lagði hverr fram sitt skip sem drengr var til, vi. 315; sem fyrr var sagt, 48; Hárekr görði sem hann hafði sagt, 170.4. with a ; því úgörr sem hann er forvitnari, the less, the more, 29.5. with a ; sem hvatast = ὡς τάχιστα, quam celerrime, viii. 145; sem skjótast, 4; sem tíðast, 206; sem næst, 127; beita sem þverast, 161; sem bezt, 623; sem verst, sem mest, 222; sem skemst, 225; sem minnst, 263: , sem left out, 171, 201 B.6. with as if; svá sem hann mælti annat mál, 171; sem þín móðir sé, 1. 41, (hence the sem-sé, to wit, , sum-sé); lát sem þú þykkisk þar allt eiga. xi. 112; þeir vóru allir með vápnum sem til bardaga væri búnir, iv. 220; þá er þeim þótti sem minnstir væri fyrir sér, 123; svá skulu vér ok vara oss, sem vér munim eiga við borða-mun at deila, viii. 288; svá lízk mér sem nú munim vér hafa …, 5.7. as also, as well as; hann tekr svá kirkju-tíund sem sína tíund, B.K, 49; oss sýnisk hón svá hjálpsamlig sem nytsamlig, as wholesome as useful, i. 3: svá … sem, so … as, both alike; brag sem leika, (in a verse); reyr, stör, sem rósir væuar, II. as, when; sem hringdi til aptansöngs vildi konungr ganga, vii. 148; nú sem Lucifer hugleiddi, 7; enn sem Pharao sá þetta undr, 267; nú sem hvárirtveggju …, 148; ok sem keisarinn er víss orðinn, 222; ok sem þar er komit þjónustu, 223; in usage,—og sem hann var enn nú að tala, Matth. xvi. 47; enn sem hann gékk út um dyrnar, 71; enn sem þeir höfðu krossfest hann, xxvii. 35; sem Moises með sínum staf, 40. 7; nær sem, 38. 12, passim.
B. As a relative particle, used just like the particle er (es), see p. 131. After a demonstrative pronoun; konungi þeim, sem svá er góðr ok réttlátr, vii. 263; eptir þetta, sem nú var getið, i. 16; at því skaplyndi, sem vér höfum, 61; þ;á menn, sem, 10; þau vötn, sem, 91; þau læti, sem, i. 217; hinna fyrri biskupa, sem (to whom) landsháttr var hér kunnari, ii. 79; ór þeim fjórðungi, sem féit er áðr mest saman, from that quarter, whence …, i. 195; í þess konungs veldi, sem sá var, in whose kingdom he was, 190: answering to er (ll. 2), við slíkt ofrefli, sem þeir áttu at etja ( við), Fms, iii. 9; ór þeim ættum, sem þér þóttu ernirnir fljúga ( ór), Ísl. ii. 196: adding a demonstr. ( er A. lll), cf prestr fallerast með þeirri konu, sem hann hefir skírt barn hennar (whose bairn), i. 190.
II. after adverbs; þar sem = ‘there as’ = where; þangat sem, ‘thither as’ = whither; þaðan sem, ‘thence as’ = whence; hann drap þar (there) fótum, sem (where) vatni því var niðr slegit, Hom, 110; muntú þar þykkja sóma-maðr, sem þú kemr, 158; skal þar kalla kirkju, sem hann vill, 42; felask þar sem (where) okkr þykkir vænligast, 263: hvar sem hann kom, wheresoever he came, vi. 356; þat sem fékksk af reiðskjótum, 170; hvaðan? Þaðan sem þú mátt vel éta, 75.
2. þú görir þik góðan, þar sem þú hefir verit þjófr ok morðingi, thou who hast been, 74: dropping ‘þar;’ eru allir þrændir sem hann er, all the Thronds are where he is, they all back him i. 53.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • mod.modern.
  • Lat.Latin.
  • etc.et cetera.
  • Goth.Gothic.
  • Germ.German.
  • temp.temporal.
  • ellipt.elliptical, elliptically.
  • compar.miðstig (e. comparative)
  • superl.efsta stig (e. superlative)
  • Gr.Greek.
  • subj.viðtengingarháttur (e. subjunctive)
  • viz.namely.
  • proncd.pronounced.
  • i. e.id est.
  • freq.frequent, frequently.
  • pron.fornafn (e. pronoun)
  • cp.compare.
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • EddaEdda. (C. I.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • K. Á.Kristinn-réttr Árna biskups. (B. III.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Karl.Karla-magnús saga. (G. I.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • Greg.Gregory. (F. II.)
  • Skv.Sigurðar-kviða. (A. II.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • Bjarn.Bjarnar saga. (D. II.)
  • Hallgr.Hallgrímr Pétrsson.
  • Pass.Passiu-Sálmar.
  • H. E.Historia Ecclesiastica Islandiae. (J. I.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • K. Þ. K.Kristinn-réttr Þorláks ok Ketils = Kristinna-laga-þáttr. (B. I.)