Yrða

skilja

sagnorð
skil, skill, ; skilði, skildi; skiliðr, and later, skildr and skilinn; skilið and skilt: [the original sense, to cut, secare, appears in skilja = a butcher; scylan = to separate.]
A. To part, separate, divide; Tanais skilr heims-þriðjunga, 131; sú er nú kölluð Jökulsá ok skilr lands-fjórðunga, 251; Gautelfr skilr Noregs-konungs ríki ok Svía-konungs, 330:—to break off, break up, þessi sótt mun skilja vára samvistu, 286; mun sá einn hlutr vera at s. mun með okkr, 112; mun þat s. með okkr, 16: segja Rúti at betra mun at s. ykkr, of fighters, 32; Höskuldr skildi þær, 36; þá er barsmíð skilið, ii. 114; s. ræðu, s. talit, to break off the conversation, 36, ii. 262, 48, 22; s. boðinu (), 116, is an error; skilja hjúskap, to divorce, 6; váru skilið ráð þeirra Sigríðar, x. 219; skilr hann flokk sinn, then he divided his band, viii. 59; þá skildi ekki nema hel, vii. 233.
2. with : s. frá, to separate, xi. 350, 42; frá skildr, excepted, v. 22, 182; frá skiliðr, i. 16; skilja mik frá trú, 42; at engu frá skildu, nothing excepted. v. 22; eiðar frá skildir, 182; sá maðr er nú var frá skiliðr, Grág;. i. 16, 17:—s. sundr, to put asunder, 42:—s. við, to part with, put away; s. við konu, s. við bónda, 686 B. 14, 46 new ; at ek vilja s. við félaga minn, i. 326; ok sé hann skildr við (have forfeited) ábúð jarðar, Gþl 337:—s. eptir, to leave behind, : passim in usage, eg skildi það eptir heima.3. to part company, leave; svá skildu vér næstum, at…, 49; eptir þat skildu þeir, 98; skildu þeir með mikilli vináttu, 138; hefir þú mér heitið, at vit skyldim aldri s., 201.4. one parts; hence followed by , one parts a thing, it branches off, is separated; þar skilr Spán inn Kristna ok Spán inn heiðna, vii. 80; þar er leiðir skildi (where the roads parted) þá skildi ok slóðna, there the tracks too parted, 579; mundi skilja vegu þeirra, their ways would diverge, 126; með þessu skilr skipti þeirra, thus ended their dealings, Ísl. ii. 274; er þat nú bezt at skili með oss, 334; skilr þá með þeim, 112.
β. it differs; at mikit () skili hamingju okkra, there is a wide difference between, 719; hvat skilr þær ástgjafar, 656 A. i. 12; þvíat mennina skildi, 733 B.γ. it falls out, comes to a difference; even with a double of person and of thing, e-n skilr á um e-t; þá skildi aldri á orð () né verk, 147; ef þá skill á, ii. 70; þeir skyldu sik láta á, skilja um einhvern hlut, 60; þeir urðu missáttir, ok skildi þá (á) um eignina á Auslrátt, ix. 458; skildi þá ekki () á ek Rúnólf, they and R. disagreed in nought, 178; hver-vitna þess er menn skilr á um sætr, i. 42; nú skilr menn á (um) markteig, id.; ef menn skilr á (um) merki, id.; hann () hafði skilt á við gesti jarls, ix. 449; ek vil at þú látir þik á skilja við einhvern húskarl minn, 318; ef skrár skilr á, if the scrolls differ, i. 7.
B. Metaph. usages:
I. [Old to skill], to distinguish, discern, understand; vóru svá skilið nöfn með þeim, Ísl. ii. 332; eru þeir hér svá, at þeir megi s. mál mitt (hear it), 735; spilltisk svá sýnin at eingi þeirra mátti s. hann, 120; s. ljós frá myrkum, 626 B; kunna drauma at skilja, to know how to ‘skill’ dreams, iv. 381: to understand, þat er at skilja (that is to say) á vára tunga, 16, 18; konungr skildi at þetta var með spotti gört, i. 15; vér þykkjumk hitt s., at …, 180; ef þat er rétt skilt, sem þar kveðr at, ii. 37; hón skildi þó raunar hvat hann mælti til hjálpar manninum, 76; kunnu vér alira þjóða tungur at mæla ok skilja, 656 A. ii. 10: very in usage, skilr þú þetta? eg skil ekki hvat þú segir, það er ó-skiljandi.II. as a law term, to decide; skildi konungr erendi Sighvats svá, at …, v. 180; þá er kviðir eigu at s. mál manna, i. 49; skulu heimilis-búar hans fimm skilja þat, hvárt …, 58; allt þat sem lögbók skilr eigi, 18; enir sömu búar skolu um þat skilja, i. 43; at þeir eru þess kviðar kvaddir er þeir eigu eigi um at s., 55; skulu vetfangs-búar s. um hvárt-tveggja, ii. 37; tólflar-kviðr átti um at s., , 238.
2. to set apart, reserve; þat skil ek er ek vil, 55; þessu sem nú var skilt með þeim, xi. 100; nú hefir maðr kú skilt í skyld sína, 503; þat var skilit í sætt vára, 257; þat var skilið í sæll þeirra Þóris föður míns ok Bjarnar, at …, 345; var þat skilit til brigða um áðr-nefnt kaup, iii. 10; hann skildi af sér (declined responsibility) um fyrnd á kirkju alla ábyrgð, iv. 4; þat er stórmæl ok skilit (express) boðorð, 46; nema þat væri skilt (expressly reserved), x. 447: eiga skilit, to have reserved, stipulated; þat átta ek skilit við þik, at …, ii. 93; sem Hrani átti skilt, iv. 31; at hann vill hafa gripina svá sem hann átti skilit, vi. 60: hence the phrase, eg á það ekki skilið, ‘tis not due to reserve this for me, I do not deserve it; hann á það skilið, it is owing to him, it serves him right:—s. sér e-t, to reserve to oneself, i. 527, v. 293, ix. 323, 304; Njáll kveðsk þat vilja s. undir Höskuld, to make a reservation, reserve it for H., 149; þeir sem gáfu, skildu æfinlig forræði þeirra undir sik ok sína arfa, reserved it for themselves and their heirs, i. 689.3. with a ; s. á, fyrir, til, undan, to stipulate, reserve; vil ek s. á við þik einn hlut, 6; skaltú s. þat á við hann, Fms, x. 334:—s. fyrir, hversu var skilt fyrir félagi þeirra, i. 330; ok skili þeir þá fyrir þegar, 118; skal einn maðr s. fyrir (pronounce) en aðrir gjalda samkvæði á, i. 2; at svá fyrir-skildu (so stipulated), Dipl, v. 19; handa-band þeirra var svá fyrir skilit, iv. 9; þá skilði Sverrir konungr fyrir eidstafinum (dictated it), viii. 150; er hann hafði fyrir skilt heitinu, made (said) the vow, 55:—þann hlut vilda ek til s., at vér værim austr hér. 149; þat vil ek þá s. til, segir Hallr, at …, 156; þat vil ek ok til s. við ykkr bræðr jarla mína, at …, 98; megu þeir eigi aðra göra sekð hans en til var skilit fyrir váttum, i. 118:—s. undir eið, to take an oath with reservation, i. 56, i. 66:—s. undan, to reserve, make a reservation; s. undan goðorð, utanferðir, sektir, 308, ii. 63.
C. Reflex. to separate, break up; skildisk þá ok riðlaðisk fylkingin, vii. 277; at þau væri skild, i. 307; vóru þau þá skilið, 268:—s. við e-n, to part from; sá er skiliðr við konuna, i. 33; segja skilið við, konu, bónda, to declare oneself separated from, 14, 50; ef kona skilsk við bónda sinn (divorces), 656 A. 15; hvar hann skildisk við Þórólf, 44: to forsake. i. 34, 250; s. við mál e-s, 308, 177; þeir er ekki vildu við skiljask (leave off) ok láta af heiðninni, iv. 144.
2. to part company; at vit skilimk í orrostu, Eg 293; þótt vit skilimk, 88; þeir skiljask fóstrar, xi. 99; skildusk þeir með blíðskap. feðgar, 790.
β. to be divorced, i. 325, 326, 116.
II. , e-m skilsk e-t, ‘it skills one’, one perceives; honum hafði þat skilisk, 715; haun kenndi honum atferli—Nú skaltú vita hvárt mér hafi skilisk, Ísl. ii. 206; konunginum skildusk vel orð jarls, xi. 13; má mér þat eigi skiljask, 61; hón lét sér þat ok vel skiljask, to make up one’s mind to it, ii. 88; Barði lætr sér skiljask at svá er, Ísl. ii. 327; þú vill þér ekki skiljask (láta) þat er á mót er þínum vilja. 625. 68.III. skilinn,
Skammstafanir og tilvitnanir
  • pres.nútíð (e. present)
  • pret.þátíð (e. preterite)
  • part.lýsingarháttur (e. participle)
  • neut.hvorugkyn (e. neuter)
  • viz.namely.
  • Lat.Latin.
  • Goth.Gothic.
  • A. S.Anglo-Saxon.
  • dat.þágufall (e. dative)
  • prob.probably.
  • prepp.forsetning (e. preposition)
  • Ed.edition, editions, edited.
  • mod.modern.
  • impers.ópersónulegt (e. impersonal)
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • i. e.id est.
  • Engl.English.
  • freq.frequent, frequently.
  • esp.especially.
  • prep.forsetning (e. preposition)
  • recipr.reciprocally.
  • q. v.quod vide.
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Al.Alexanders saga. (G. I.)
  • Landn.Landnáma. (D. I.)
  • Rb.Rímbegla. (H. III.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Bjarn.Bjarnar saga. (D. II.)
  • Gísl.Gísla saga. (D. II.)
  • K. Á.Kristinn-réttr Árna biskups. (B. III.)
  • Blas.Blasius saga. (F. III.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • Þórð.Þórðar saga hreðu. (D. V.)
  • Mag.Magus saga. (G. II.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Finnb.Finnboga saga. (D. V.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Rd.Reykdæla saga. (D. II.)
  • Hom.Homiliu-bók. (F. II.)
  • Anecd.Anecdoton. (H. II.)
  • Gþl.Gulaþings-lög. (B. II.)
  • Eb.Eyrbyggja saga. (D. II.)
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • Hrafn.Hrafnkels saga. (D. II.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Korm.Kormaks saga. (D. II.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)