Yrða

um

forsetning
umb, of, (sounded umm); umb is used in the oldest vellums (the , , Miracle-book, ), and occurs now and then in later vellums ( 218, x. 378, xi. 63, 64), from being a transcript of an old vellum; in rhymes, umb, trumbu, viii. (in a verse of 1184); for of see ‘of’ at p. 462, col. 2: [ ymbe; um; um and yfir () are identical.]
WITH ACC.
A. Around; silki-hlað um höfuð, 188; um höfuð henni, 36; hafa um sik belti, 91, 184; um herðar sér, 56; leggja linda umb kistu, leggja lindann umb enn vanheila mann, i. 337; gyrða um sik, ; beta strengi um ásenda … festa endana um steina, 115; vefjask um fótinn, iv. 335; upp um herðarnar, 580; göra garð of engi, ii. 288; lykja um akra ok eng, 529; skjóta um hann skjaldborg, 274; slá hring um e-n, 275, 88; fara í hring um skipit, 56; taka um hönd e-m, 176; þar var poki um útan, 188; honum vefsk tunga um höfuð, 160; vefsk tunga um tönn (see tönn) … strjúka dúki um augu, v. 326, 114 (in a verse); sjó, er fellr um heim allan, 193: Aðils jarl féll ok mart manna um hann, 297; tjalda um skip sín, xi. 63; hafa um sik (about oneself) fjölmenni, 12, 38; selit var gört um einn ás, 280.
II. about, all over, denoting the surface; manna-ferð um héraðit, 257; fylgja þeim um einn skóg, 348; hann hafði goðorð suðr um Nesin, Ísl. ii. 207; herja um Skotland, Írland, i. 23; næfrum var þakt um ræfrit, 90; dæma för úmögum um þat þing, i. 127; flýja hingað ok þangat um eyjarnar, vii. 43; um allar sveitir, all over the country, 362; kunnigt er mér um allt Ísland, 32; of allan Noreg, x. 118; um alla Svíþjóð, 17; um allt ríki sitt, 278; sitja um mitt landit, about the midland, i. 26; um miðjan skóginn er smáviði, 580; sjá um alla veröld, 202; kominn um langan veg, come a long way off, 366, 8; of lopt ok um lög, 1. 21; fátt kom um lengra, farther off, ii. 303; hárit féll um hana alla, 151, i. 244; hárit hékk ofan um bringu, ii. 518: mikill um herðar, large about the shoulders, broad-shouldered, 200; þykkr um bóga, þeim manni er beit á of garðinn, ii. 286; skalat hann verja um bóstað hans, 222; kveðja um þann vetvang, 106; kveðja búa heiman um þann stað, i. 130, 355: liggja um strengi, 76; or liggja um akkeri, to ride at anchor, 261, 374, ii. 5, ix. 45, x. 351.
2. of proportion; margir vóru um einn, too many against one, 156; þar vóru fjórir of einn (four to one) mót Hákoni, x. 382; eigi minni liðs-munr, en sex mundi vera um Hákonar mann einn, i. 43; um einn hest vóru tveir menn, two men to each horse, vii. 295; sex menn sé um sáld, ii. 402: Hrafn var mjök einn um sitt, kept for himself, 29; malit hefi ek mitt of leiti? 16.
III. off, past, beyond ( yfir), with verbs denoting motion; fara … suðr um Stað, 12; norðr um Stað, vii. 7; sigla vestr um Bretland, 281; er þeir kómu fram um Bjarkey, 137; norðr um Jaðar, 182; austan um Foldina, 81; út um Eldey, 108; austr um búðina, 231; ríða um þá þrjá bæi, i. 432; hann hljóp um þá, ok í fjall upp, passed them by, 89; sigla svá um oss fram, 402; leggja um skut þessu skipi, to pass by this ship, x. 346; leita langt um skamt fram, 207 ( quod petis hic est); vaða jörð upp um klaufir, 336; fram um stafn, 29; aptr um stafn, x. 266; honum var úhægt at höggva um bríkina, iii. 219; ríða um tún, to pass by a place, Ísl. ii. 252; neðan um sáðlandit, 82; fara of engi manns, ii. 277; fara um góð héruð, 37; ganga upp um bryggjuna, 195; ganga um stræti, by the road, 228; róa út um sund, 385; kominn um langan veg, 410; þeim dropum er renna um þekjuna, i. 263.
2. over, across, along; sá er annan dregr um eldinn, i. 305; skyldi ganga um gólf at minnum öllum, to cross the flood, 253; but also to walk up and down the floor, 247; bera öl um eld, to bear the ale across the fire, vi. 442; slá um þvert skipit, 44; sigla vestr um haf, i. 22; ríða vestr um ár, austr um ár, 10, 99; suðr um sæ, 288; flytja e-n um haf, 128; austan um Kjöl, ; sunnan um fjall, x. 3; suðr um fjall, 476; um þvera stofu, vi. 440; um þvera búð, i. 24; um þvert nesit, xi. 65; um öxl, round or across the shoulder, 276; um kné sér, across the knee, 304: the phrase, mér er e-ð um hönd, difficult to lay hand on, hard, not easy; and again, hægt um hönd, giving little trouble, easy to lay hand on; ykkr er þat hægst um hönd, easiest for you, 25; þegar eg vil er hægt um hönd, heima á Fróni at vera, Núm.; kastaði (the mail) um söðul sinn, across the saddle, 93 A.
IV. with adverbs denoting direction, upp um, út um, niðr um, ofan um, inn um, fram um, with or ; sær féll út ok inn of nökkvann, 36; loginn stóð inn um ræfrit, 239; hann var kominn upp um ský, i. 137; út um bringuna, 150; hann gékk út of Miðgarð, 35; ganga út um dyrr, 420; fara út um glugg, ix. 3; út um glugginn, 278; láta sér um munn fara, to pass out of the mouth, 51; ferr orð er um munn líðr, i. 207.
B. Temp. during, in the course of, that spring, that summer; um messuna, x. 109; um þingit, 765; um sex ár, ; um vetrinn, 168; of sumarit, x. 93; um sumarit, 4; um várit, 42; um nótt, i. 115; þat var um nótt, by night, 152; hann mátti eigi sofa um nætr, 210; sofa um nóttina, 7; vera þar um nóttina, 252; lengra enn fara megi um dag, in the course of one day, i. 89; um daginn, for the rest of the day, 42; um morna, (in a verse), 44; um nætr sem um daga, by night as well as day, 20 new ; um allar aldir, ; um alla daga, all day long, 4; um alla sína daga, all his days, 114; allt um hans æfi, 268; um aldr, for ever, passim; um tíma, for a while, ; um hríð, um stund, for a while, see stund, hríð; um … sakar, a while, see sök (A. III. 2); um samt, altogether, 113 B.
2. above, beyond; standa um várþing, i. 103; um hálfan mánuð, ix. 526, ; um viku, above a week.3. at a point of time, at; hann kom at höllinni um drykkju, 269; of matmál, at meal time, i. 261; um dagmál, um náttmál, einnhvern dag um þingit, 290; eitt hvert sinn um haustið, 26; þat var of vár, x. 389; um várit urðu mikil tíðendi, 2; þeir höfðu verit á sundi um daginn, 130; opt um daga, 39; um daginn, the other day: um þat, when; um þat er þrír vetr eru liðnir, 146; um þat þessir eru bættir, 426; um þat lýkr, when the end is there, in the end, ii. 361; ef ek kom eigi aptr um þat, then, at that time, ii. 58; um þat er vér erum allir at velli lagðir, 426; um sinn, once, see sinni B, p. 530; um síðir, at last, see síð (II); um leið, at the same time; hér um bil, about so and so; um allt, of allt, always; Kristinn dóin má um allt sækja, at all times, ii. 154; nokkrum sinnum, ok hefir mér ofallt íllt þótt, v. 205 (see ávallt, p. 47, col. 2).
C. Metaph. usages, of, about, in regard to a thing, de; halda vörð á um e-t, 27; annask um e-t, to attend to, 75, 342, Kormak; gefa gaum at um e-t, to give heed to, 215; bera um e-t, dæma um e-t, to bear witness, judge about, 100; tala um e-t, to speak of, 40; þræta um e-t, to quarrel about; spyrja um e-t, to speer or ask about, 110; göra, yrkja um e-n, x. 378; halda njósn um e-t, 72; nefna, búa um mál, 86; um alla ráða-görð, 101; stefna e-m um e-t, i. 175, 313, 87; vera til eptir-máls um e-t, passim; frækinn um allt, in everything, 89; bera gæfu til um e-t, 76; kappsamr of allt, þeir hyggja þat lög um þat mál, i. 9; eitt ráð myndi honum um þat sýnask, 79; kunna hóf at um ágirni sína, 131; þat er um þat átan, er …, i. 19; þau tíðendi er görzk höfðu um ferðir Egils ok stórvirki, 686; stór úfarar görask of menn þessa, xi. 151; aumligt er um e-t, 159 (); seinkaðisk of svörin, 623. 16; mikit er um fyrirburði slíka, 119; þá var hvíld á um bardagann, 248; hann telzk undan um förina, xi. 69; ruðning um kviðinn, ; misfangi um mark, a mistake as to a mark, ; binda um heilt, to bind up a sound limb, 206: gróa um heilt, to become sound, be healed, xi. 87, 120; ganga um beina, to attend; leita e-s í um mein hennar, 565; veita tilkall um arf, ; leita um sættir, grið, 92; selja laun um liðveizlu, 214: in inscriptions of chapters, um so and so, = de; um viðrtal Njáls ok Skarphéðins, um misfanga ok um mark, um bæjar bruna, , , ; göra mikit um sik, to make a great fuss, i. 545; görði mikit um sik ok var sjálfhælinn, 133 A: vera vel um sik (of good quality) ok vinsæll, xi. 118; mey er ok vissa vænsta ok bezt um sik, 104; at hón væri í engum hlut verri um sik, ii. 129; sviðr um sik, wise of oneself, 102; auga blátt ok snart ok vel um sik, 7; hvárr um sik, each for himself, one by one, ii. 11; vér staðfestum þessa articulos hvern um sik ok sér hverja, 13; þykki mér þat undarligt um svá vitran mann, of a man so wise, 20; var mart vel um hann, he had many good qualities, 364; þat mátti vera um röskvan mann, vii. 227.
2. ganga um sýslur manna, to go about or upon men’s business, as an overseer. 2; ganga um beina, to attend, see beini.3. e-m er mikit (ekki) um e-t, to like, dislike; Guðrúnu var lítið um þat … lítið ætla ek þeim um þat bræðrum, at …, 246, 264, ii. 81; var honum ekki um Norðmenn, i. 128; Þórði kvaðsk ekki vera um manna-setur, 42; er þér nökkut um (hast thou any objection?), at vér rannsakim þik ok hús þin, 53; sá er mönnum væri meira um, whom people liked more, Fms, ix. 36; ef þór er mikit um ráða-hug við mik, if thou art much bent on it, xi. 4.4. búa um eitt lyndi, to be of one mind, 396; búa um nægtir, grun, skoll, búa um heilt, see búa (A. II); búa um hvílu, to make a bed; búa um okkr, 201 (see búa B. I. 2. γ); setjask um kyrt, to settle oneself to rest, take rest, ii. 530; or sitja um kyrt.II. because of, for, ob; öfunda e-n um e-t (invidere a-i a-d), 168; reiðask um e-t, um hvat reiddusk goðin þá, i. 22; telja á e-n of e-t, to blame one for a thing, 52; berja e-n íllyrðum um slikt, 64; lágu margir á hálsi honum þat, xi. 336; týna aldri um óra sök, 3. 49; verða útlagr um e-t, to be fined for a transgression, i. 16; dæmdr fjörbaugs-maðr um spellvirki, 129; maðr vegr mann um konu, if a man slays a person for [violating] his wife, 61; um sakleysi, without cause, 106, 270, i. 19.III. beyond, above; fimm hundruð gólfa ok um (plus) fjórum togum, 24; kistan var eigi um vættar höfga, i. 712; margir fengu eigi hlaupit um röst, 351; lítið um tuttugu menn, i. 183; hann var ekki um tvítugan, 327; hafa vetr um þrítugt, to be one beyond thirty, thirty-one, i. 183: in usage, hafa tvo um þrítugt (thirty-two), átta um fertugt (forty-eight), tvo um fimtugt (fifty-two), einn um áttrætt (eighty-one); sá dagr, sem um vikur fullar er í árinu, 128: at yðr verði þat ekki um afl, beyond your strength, more than one can do, 21 new ; um megn, id., viii. 62; þetta mál er nökkut þér um megn, vi. 18; kasta steini um megn sér, to overstrain oneself: um of, excessive; þótti mörgum þetta um of, 18: um fram (), beyond; um alla menn fram, above all men, 20, v. 343; um alla hluti fram, above all things; um þat fram sem ykkr var lofat, : um hug; vera e-t um hug, to have no mind for, dislike; ef þér er nökkut um hug á kaupum við oss, 24.IV. turned over, in exchange; skipta um, snúa um, venda um, see skipta III and snúa A. III.V. over, across; detta, falla um e-t, to stumble over; hverr féll um annan, of heaps of slain. 24; fÉll bóandinn um hann, 96; detta um stein, þúfu, to stumble over a stone, mound; glotta um tönn, see tönn.VI. by; draugrinn hafði þokat at Þorsteini um þrjár setur, by three seats, i. 417; hefja upp of faðm saman, by a fathom, ii. 336; minka um helming, to decrease by one half; hverr um sik, each by himself, 114.VII. about; eiga e-t um at vera, to be troubled about a thing; þeir sögðu honum hvat um var at vera, what it was about, 18; sem engi ótti væri um at vera, no danger, iv. 57; eiga ekki um at vera, iii. 156; or, eiga um ekki at vera, 30; eiga vandræði, fjölskyldi um at vera, vi. 378, xi. 78; hann segir honum um hvat vera er, what was the matter? 36; þann sagði þvílíkt er hann hafði um at vera, Krok.; var fátt um með þeim, they were on cold terms, 2; var þá ekki lítið um, there was no little fuss about it, 174; mikit er um þá maðrinn býr, mart hefir hann að hugsa, a ditty.VIII. , til marks um, 56; þykkir honum vænkask um, xi. 135; þann mála-búnað at hann verðr sekr um, 88; ef satt skal um tala, 105; mér hefir tvennt um sýnzk, 3; menn ræddu um at vánt væri skip hans, 282; hér má ek vel svara þér um, 33; hann brá dúki um, x. 382; enda er þá djöfullinn um (about, lurking) at svíkja þann mann, 159; þannig sem atburðr hefir orðit um, as things have turned out, xi. 64; ekki er við menn um at eiga, this is no dealing with men (but with trolls or devils), 97.IX. with adverbs; í hring útan um, all round, 486; gékk um Veðrit, veered round, changed, i. 775; ríða um, to ride by, 748; sigla um, to sail by, x. 23; er konungr færi norðan ok suðr um, 53; langt um, far beyond, quite; fljótið var langt um úfært, quite impassable, 63, 144; þessi veðr eru langt um úfær, 181 new ; það er langt um betra, by far better; kring-um, all around, see A.V.
2. um liðinn, passed by, of time; á þeirri viku er um var liðin, in the past week, Ísl. ii. 332.WITH DAT.
A. Local, over, super; but almost entirely confined to poets, sitja um matborði (of iii. 109) = sitja yfir matborði, viii. 51; um verði, over the table, 30; sitja of (= yfir) skörðum hlut, 150; sá er tvá húskarla á, ok um sjálfum sér, two house-carles besides himself, () i. 10; um alda sonum, 16; er ek hafðak veldi of héruðum þessum, 35; hár söngr of svírum, Hornklofi; nema þér syngi um höfði, 2; sitja um sínum ver, ; er ek sat soltin um Sigurði, 2. 11; opin-spjallr um e-u, … þagmælskr um þjóðlygi (), 1; um styrkum ættar stuðli, 12; ægis-hjálm bar ek um alda sonum, meðan ek um menjum lák, 16; gól um hánum, ; úlfr þaut um hræfi, (in a verse); see ‘of,’ , p. 462, col. 2, and yfir.B. Of time, by; um dögum, by day, vi. 98, ix. 48; um nóttum, by night, vii. 166; um haustum, in the autumn, 216; bæði um haustum ok várum, both in autumn and spring, 235 B; um sumrum, vi. 255; um sumrum herjuðu þeir í Noreg, 3; þakt með ísum um vetrum ok sumrum, both winter and summer, 181 B; opt um vetnim, 4; þeir liggja úti hvert sumar, en um vetrum eru þeir heima, xi. 97. This use with is obsolete in prose.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • prep.forsetning (e. preposition)
  • e. g.exempli gratia.
  • perh.perhaps.
  • A. D.Anno Domini.
  • A. S.Anglo-Saxon.
  • Germ.German.
  • q. v.quod vide.
  • cp.compare.
  • Lat.Latin.
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • ellipt.elliptical, elliptically.
  • Engl.English.
  • Ed.edition, editions, edited.
  • v. l.varia lectio.
  • ch.chapter.
  • i. e.id est.
  • freq.frequent, frequently.
  • mod.modern.
  • dat.þágufall (e. dative)
  • Eluc.Elucidarium. (F. II.)
  • Greg.Gregory. (F. II.)
  • Jb.Jóns-bók. (B. III.)
  • Orkn.Orkneyinga saga. (E. II.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • Róm.Rómverja saga. (E. II.)
  • Karl.Karla-magnús saga. (G. I.)
  • Boll.Bolla-þáttr. (D. V.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • Skv.Sigurðar-kviða. (A. II.)
  • Hkv.Helga-kviða Hundingsbana. (A. II.)
  • Fb.Flateyjar-bók (E. I.)
  • Landn.Landnáma. (D. I.)
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Gs.Grótta-söngr. (A. II.)
  • Eb.Eyrbyggja saga. (D. II.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Korm.Kormaks saga. (D. II.)
  • Grett.Grettis saga. (D. II.)
  • EddaEdda. (C. I.)
  • Háv.Hávarðar saga. (D. II.)
  • Skm.Skírnis-mál. (A. I.)
  • Hom.Homiliu-bók. (F. II.)
  • Mar.Maríu saga. (F. III.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Glúm.Víga-Glúms saga. (D. II.)
  • Al.Alexanders saga. (G. I.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Hm.Hává-mál. (A. I.)
  • Mag.Magus saga. (G. II.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • Rb.Rímbegla. (H. III.)
  • Gísl.Gísla saga. (D. II.)
  • Gm.Grímnis-mál. (A. I.)
  • Band.Banda-manna saga. (D. II.)
  • Vígl.Víglundar saga. (D. V.)
  • Rétt.Réttarbætr. (B. II.)
  • Hrafn.Hrafnkels saga. (D. II.)
  • Bárð.Bárðar saga. (D. V.)
  • Kb.Konungs-bók. (B. I, C. I, etc.)
  • Fm.Fafnis-mál. (A. II.)
  • Clem.Clements saga. (F. III.)
  • Vsp.Völuspá. (A. I.)
  • Gkv.Guðrúnar-kviða. (A. II.)
  • Ad.Arinbjarnar-drápa. (A. III.)