Yrða

vinna

sagnorð
vinn, vinnr, older viðr, 2. 30, vii. 239 (in a verse), i. 492, 45, 21, ; vann, vannt ( vanst), vann; unnu; ynni; vinn; unninn (vunnu, vynni, vunninn): with suffixed vinn’k, 158; vann’k, 2. 26: vinnz, () i. 3, 85, 86: vannz, 131, and passim: with suffixed vant-attu, thou workedest not, 2. 20; vinna-t, 2. 21; [ winnan = πάσχειν, ὀδυνασθαι; , , and winnan; win; vinde; vinna.]
A. To work, labour, of any household work, as also in a wider sense; fasta ok vinna til nóns, ii. 14; hann var félauss ok vann til matar sér, worked for his food, 656 C. 24; þessi er svá röskliga vann, worked so well, 270; þat verðr hverr at vinna sem ætlað er, 10; vinna hvárt er vill, to do whichever he will, () i. 99; eiga sem mest at vinna, to be very busy, 97; Ásmuudr vildi lítið vinna, would not work, 90; þrællinn vann allt þat er hann vildi … at honum þætti þrællinn lítið vinna, 73; hvat er þér hentast at vinna (?), 54; vinna verk sín, to do one’s work, 759; vinna e-m beinleika, beina, reiðu, to do one service, attend on him as a guest, 52, 623. 52, 54: , vinna e-m, to wait upon, tend; bað hana vinna þeim hjónum, 34.
2. to work, till, cultivate; þeim manni er jörðina vinnr ok erviðar, 30; vinnit hana (the earth) ok plægit, 187.II. to work, perform; nú hefir þú þat unnit er þú munt eigi með feðr mínum lengr vera, 129; vinna e-m geig, bana, to work harm, death to, 253, (in a verse), 116; v. e-m úsæmd, 32; vinna e-m bót, to do good; er mörgum manni vann bót þeim er aðrar mein-vættir görðu mein, 211, iii. 69; vinna bætr á e-u, to redress. 519; vinna e-m hefnd, to take revenge on: of feats, prowess, deeds, hvat vanntú meðan (?), ; keisari vann þar mikinn hernað, xi. 301; herja ok vinna margs kyns frægðar-verk, … af stórverkjum þeim er hann vann, x. 231, 232.
2. to win, gain; vann hann aptr borgir ok kastala, x. 231; vita ef ek mega aptr vinna þat ríki er látið er, id.; hann viðr sér frama, ii. 472; vinna mikla sæmd, i. 96; vinna land, kastala = expugnare, i. 23, vii. 79, x. 414; vinna undir sik allan Noreg, i. 4, 87; vinna orrostu, to gain a battle, vii. 123; vinna sigr, to gain a victory, i. 85, x. 231, passim; er vunninn var Ormrinn langi, iii. 29.3. to conquer, vanquish; er hann vann konung svá ágætan, i. 34; vinnr Sigmundr hann skjótt, 82; at Egill ynni flesta menn í leikum, 191.4. to avail; veit ek eigi hvat þat vinnr, vii. 160; margir lögðu gott til ok vann þat ekki, iii. 261; vinna e-m þörf, to suffice, be sufficient, do, i. 457, 138; þörf vinnr hverjum presti at segja eina messu, i. 473; nægisk mér ok þörf vinnr, ef son minn Joseph lifir, 221; mætti þörf vinna lengi at ærnu lítið mjöl. 43; þá tók hann sótt þá er honum vann at fullu, xi. 2; galdrinn vann honum at fullu, i. 100.5. special usages; vinna eið, særi …, to take an oath, , , passim; þeir unnu honum land ok trúnað, swore homage to him, x. 401.6. to make, followed by an adjective or participle; hann vann væltan hann, 645. 68; hrútr, er hann mátti eigi heimtan vinna, i. 419; með sínum vælræðum vann hann yfir kominn Harald, x. 257; ef goðinn viðr eigi dóm fullan áðr sól komi á þingvöll þá er hann útlagr, () i. 50; ef hann viðr dóminn fullan, 80; ef hann viðr eigi heimilt, ii. 142: in phrases, vinna e-n felldan, barðan, sáran, reiðan, hræddan, to make fallen, to fell, ; as also, vinna brotið = to break; vinna hefnt, to take revenge; vinna svarat e-u, to respond to, ; Paulus vann þat sannat, at …, (Unger) 231.
III. with to withstand ( for vinna við …?); sköpum viðr manngi, 45; vinnat skjöldungar sköpum, 2. 21; ek vætr honum vinna kunna’k, 39; munat sköpum vinna, 1. 53; 104 (in a verse).IV. to suffer, undergo; according to the Gothic this would be the original sense, but it only remains in such phrases as, vinna víl, vinna vás, ; vinna eld, to suffer fire, viii. 9.V. with ; vinna at, to ‘win to’ a thing, effect; þeir fá ekki at unnit, vii. 270; drekinn vinnr síðan at honum, does away with him, ; vinna at sauðfé, svínum, to tend sheep, swine, 16, 12; vinna at segli, to manage, attend to the sail, 94 B:—vinna á, to make, effect; höfum vér mikit á unnit, xi. 264; þú munt mikit á vinna um þetta mál, i. 459: to do one bodily harm, kill, ef griðungr viðr á manni, () ii. 188; ef fé viðr á fé, i. 192; maðr vinnr á manni, 100, 29; á-unnin verk, bodily injuries, i. 145; maðr á sín at hefna, ef vill, sá er á verðr unnit, 147:—vinna fyrir, ok var ekki fyrir unnit um sumarit, 414; vinna fyrir sér; vinna fyrir mat sínum, to win one’s food; hann vinnr ekki fyrir mat sínum, he wins not his bread (mat-vinnungr):—þat vinn ek til eingis at svíkja þá er mér trúa, 31 new ; vildi hann vinna þat til sættar með þeim bræðrum, iv. 17; hann hirti ekki hvat hann vann til ef hann fengi þat, x. 7; þat vil ek til vinna, 170; mun ek heldr þat til vinna at giptask Þorbirni, 70; vilja gjarna nökkut við hann til vinna, 25; það er ekki til vinnandi, it is not worth the trouble; fé því er ek vann til, earned, 519:—vinna við e-u, to withstand; sköpum viðr manngi, mátti hann eigi við sköpum vinna né sínu aldrlagi, i. 199:—vinna e-n yfir ( overvinde), to overcome, iii. 156, 266.
B. Reflex., ekki unnusk þau mjök fyrir, they did little to support themselves, 146; láta fyrir vinnask, to forbear, desist from; þó skal enn eigi láta fyrir vinnask, vii. 116; Þorgeirr lét eigi fyrir vinnask um þetta mál, 296; lét prestrinn fyrir vinnask of umbræðuna þaðan frá, i. 341.
2. to last, suffice; alla þessa þrjá daga vannsk (vannz ) þeirra vegr, 131; ríki Assyriorum vannsk (lasted) um þúsund ára, 140; Illugi elti hann meðan eyin vannsk, to the end of the island, 172 new ; meðan dagrinn vannsk, as long as the day lasted, till evening, iii. 4; festrin vannsk eigi til jarðar, the rope was not long enough to touch the ground, ix. 3: to reach, smíðuðu stöpul þann er vinna(sk) skyldi til himins, (); þar sátu konur úti frá sem vannsk, as there was room, x. 16; skyldi drekka saman karlmaðr ok kona svá sem til ynnisk, 247; meðan Jólin ynnisk, i. 138 (vynnisk, 1. 32, ); Ketill bað Eyvind svá vítt nema land at þeim ynnisk báðum til vel, 231; ef eigi vinnsk til (fé) til hvárs-tveggja, i. 288; fé þat skulu þeir hafa sem vinnsk, … ef fé vinnsk (vinnz ) betr ( slaae til), () i. 85, 86; fé svá at vinnask mætti at ærnu þúsund manna, 623. 21; þess viðar er vinnask megi mál ok misseri, 59; ef hánum vinnsk (vinnz) eigi fróðleikr til þess, () i. 209; vér trúum orku, afli ok sigr-sæli, ok vinnsk oss þat at gnógn, 202 ( ‘vinna þörf’ above); ek vinnumk eigi til þér at launa, I am unable to reward thee, 238; ek vinnumk eigi at dýrka þitt nafn, 181.II. , vinnask á, to wound one another; þar er menn vinnask á, ; þau vinnask á þann áverka, er …, ii. 40; vinnask á enum meirum sárum, 116.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • pres.nútíð (e. present)
  • etc.et cetera.
  • pret.þátíð (e. preterite)
  • mod.modern.
  • pl.fleirtala (e. plural)
  • subj.viðtengingarháttur (e. subjunctive)
  • imperat.boðháttur (e. imperative)
  • part.lýsingarháttur (e. participle)
  • pers.person.
  • pron.fornafn (e. pronoun)
  • reflex.reflexive.
  • neg.negative.
  • plur.fleirtala (e. plural)
  • Ulf.Ulfilas.
  • A. S.Anglo-Saxon.
  • O. H. G.Old High German.
  • Hel.Heliand.
  • Engl.English.
  • Dan.Danish.
  • Swed.Swedish.
  • MS.manuscript, manuscripts.
  • ellipt.elliptical, elliptically.
  • esp.especially.
  • poët.poetically.
  • i. e.id est.
  • dat.þágufall (e. dative)
  • prepp.forsetning (e. preposition)
  • Ed.edition, editions, edited.
  • pref.preface.
  • l. c.loco citato.
  • cp.compare.
  • recipr.reciprocally.
  • Gkv.Guðrúnar-kviða. (A. II.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • EddaEdda. (C. I.)
  • Am.Atla-mál. (A. II.)
  • Ad.Arinbjarnar-drápa. (A. III.)
  • Hm.Hává-mál. (A. I.)
  • Bkv.Brynhildar-kviða. (A. II.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Kb.Konungs-bók. (B. I, C. I, etc.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • Hkv.Helga-kviða Hundingsbana. (A. II.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Grett.Grettis saga. (D. II.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Fbr.Fóstbræðra saga. (D. II.)
  • Korm.Kormaks saga. (D. II.)
  • Landn.Landnáma. (D. I.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Hbl.Harbarðs-ljóð. (A. I.)
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Fær.Færeyinga saga. (E. II.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Orkn.Orkneyinga saga. (E. II.)
  • H. E.Historia Ecclesiastica Islandiae. (J. I.)
  • Blas.Blasius saga. (F. III.)
  • Post.Postula sögur. (F. III.)
  • Lex. Poët.Lexicon Poëticum by Sveinbjörn Egilsson, 1860.
  • Vkv.Völundar-kviða. (A. II.)
  • Skv.Sigurðar-kviða. (A. II.)
  • Dropl.Droplaugar-sona saga. (D. II.)
  • Rm.Rígsmál. (A. II.)
  • Lv.Ljósvetninga saga. (D. II.)
  • Þorf. Karl.Þorfinns saga Karlsefnis. (D. II.)
  • Band.Banda-manna saga. (D. II.)
  • Finnb.Finnboga saga. (D. V.)
  • Rd.Reykdæla saga. (D. II.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • Barl.Barlaams saga. (F. III.)
  • K. Þ. K.Kristinn-réttr Þorláks ok Ketils = Kristinna-laga-þáttr. (B. I.)