ráða

sagnorð

1

þágufall

hafa ákvörðunarvald, stjórna

forstjórinn ræður öllu í fyrirtækinu

ég ræð vinnutíma mínum

þú mátt ráða hvað verður í matinn

við ráðum ekki veðrinu

ráða engu um <þetta>

gjaldkerinn ræður engu um starfsemi bankans

ráða ferðinni

hann lét hestinn ráða ferðinni

ráða lögum og lofum

fara með öll völd

herforingjar ráða lögum og lofum í landinu

ráða ríkjum

vera við völd, vera yfir ríki

konungurinn réð ríkjum í Noregi

ráða úrslitum

hafa úrslitavald um e-ð

við keyptum hornsófann, liturinn á honum réð úrslitum

þú rétt ræður því

(.... ella skaltu hafa verra af)

þú rétt ræður hvort þú segir frá þessu!

2

þágufall

gefa (e-m) ráð, ráðleggingu, heilræði

ég réð honum að fara til læknis

ráða <honum> frá <þessu>

hann ræður mér frá að fara í langa sjóferð

3

þolfall

semja við (e-n) um að hann hefji störf

skólinn ætlar að ráða fjóra nýja kennara

hún réð sig sem þernu hjá drottningunni

ráða <hana> í vinnu

ráða <fólk> til starfa

4

þolfall

finna lausn á, leysa (þraut, krossgátu o.s.frv.)

hann gat ekki ráðið gátuna

hún ræður stundum drauma fyrir fólk

ráða í <skriftina>

5

þolfall

ráða <þetta> af <orðum hans>

álykta þetta af orðum hans

6

ráða sér ekki

vera ofsakátur (reiður)

börnin réðu sér ekki fyrir gleði

7

þolfall

ráða + af

ráða <hann> af dögum

(láta) myrða hann

forsetinn var ráðinn af dögum árið 1980

8

ráða + fram úr

ráða fram úr <erfiðleikunum>

fleyta sér fram úr erfiðleikunum

9

ráða + fyrir

ráða fyrir <landinu>

hafa yfirráð, ríkja yfir landinu

Spánverjar réðu fyrir miklum flota

10

ráða + við

ráða við <andstæðinginn>

vera jafnsterkur eða sterkari en andstæðingurinn

hann ræður vel við hinn strákinn og er ekkert hræddur

ráða við <starfið>

hafa vald á starfinu

nemendurnir ráða ekki við svona erfið dæmi

11

ráða + yfir

hafa yfir að ráða/ráða yfir <góðum tækjabúnaði>

hafa umráð yfir, aðgang að, rétt á, eignarhald á (e-u)

hún ræður yfir miklum auðæfum sem aðalerfinginn

fyrirtækið ræður yfir frábæru starfsfólki

→ sjá: ráðast so, ráðinn lo, ráðandi lo

Orðasvið og orðasambönd

stjórn

völd

Orðasambönd

eftir öllum veðurmerkjum að ráða
eiga úr vöndu að ráða
eiga vant úr vöndu að ráða
eins og að líkindum ræður
eins og að líkum ræður
fá ekki við neitt ráðið