taka – Yrða: íslensk orðabók

þolfall

grípa (e-ð) með hendinni, ná taki (á e-u) með hendinni

hann tók bókina af borðinu

taktu bíómiðann þinn

þolfall

ná taki á (e-m), þrífa í (e-n)

lögreglan tók bankaræningjana

taka <hann> fastan

taka <hana> til fanga

þolfall

ná gögnum, afla gagna og halda e-u eftir

taka mynd

taka afrit

taka <sýni>

læknirinn tók blóðprufu úr sjúklingnum

taka dæmi

við skulum taka einfalt dæmi

þolfall

ná utan um, rúma (e-ð)

kannan tekur tvo lítra

salurinn tekur 200 manns í sæti

þágufall

veita (e-m) (góðar eða slæmar) móttökur

bankastjórinn tók mér vel

taka <gestinum> opnum örmum

þágufall

sýna (e-u) (góðar eða slæmar) undirtektir eða viðbrögð

þjónninn tók því illa þegar við kvörtuðum

fundarmenn tóku tillögunni vel

veistu hvernig hún tók fréttinni?

þolfall

sýna (e-u) viss viðbrögð eða túlkun

ég tek orð hennar ekki alvarlega

hann tók þögn hennar sem samþykki

þágufall/þolfall

taka sér <frí>

fá sér frí

taka sér <nýtt nafn>

fá sér nýtt nafn

taka sér tak

herða sig, bæta ráð sitt

taka á rás

fara að hlaupa

taka á sprett

fara að hlaupa

taka til fótanna

fara að hlaupa

sem háttarsögn: byrja

það var tekið að kólna

menn tóku að ókyrrast

það tekur því <ekki>

það svarar <ekki> fyrirhöfn eða kostnaði, það borgar sig <ekki>

það tekur því varla að gera við gamla bílinn

við vorum næstum komin á leiðarenda svo það tók því ekki að stoppa

taka + að

þolfalltaka <þetta> að sér

samþykkja að gera þetta

hann tekur að sér allt of mörg verkefni

þolfalltaka <drenginn> að sér

taka hann í fóstur, fóstra hann

taka + af

taka af sér <húfuna>

fjarlægja húfuna af sér, fara úr henni

hún tók af sér úrið og gleraugun

taka <fangann> af lífi

aflífa, drepa fangann

þolfall

<þetta> tekur <fljótt> af

þetta stendur stutt, er fljótt búið

það var sárt hjá tannlækninum en það tók fljótt af

taka + aftur

þolfalltaka <orð sín> aftur

draga orð sín til baka

taka aftur gleði sína

hætta að vera dapur, verða aftur glaður

taka + á

taka á <málinu>

taka það föstum tökum, afgreiða það

skólastjórinn tók á málinu með festu

forstjórinn tekur aldrei á neinu sem kemur upp

taka <mildilega> á <afbrotinu>

bregðast mildilega við því

taka sig á

herða sig, bæta líferni sitt

hann tók sig á og hætti að drekka

taka á öllu sínu

nota kraftana til hins ýtrasta

hún varð að taka á öllu sínu til að klára maraþonhlaupið

taka á honum stóra sínum

nota kraftana til hins ýtrasta

taka + á móti

taka á móti <gestunum>

heilsa gestunum og sinna þeim þegar þeir koma

taka á móti <vörusendingu>

fá hana í hendur þegar hún berst, veita henni viðtöku

taka á móti barni

hjálpa við fæðingu barns

taka + eftir

taka eftir <manninum>

koma auga á hann, veita honum athygli

ég tók eftir því að bókin var ekki í hillunni

taka + fram

þolfalltaka fram <diska og hnífapör>

koma með það, stilla því upp

þolfalltaka <þetta> fram

nefna þetta sérstaklega

hún tók það fram að kaffið væri ókeypis

ég vil taka það skýrt fram að myndataka hér er óleyfileg

þágufalltaka <henni> fram

vera henni fremri, vera betri, fallegri, duglegri en hún

nýja leikritið tekur hinu langt fram

taka + fram úr

taka fram úr <bílnum>

aka fram úr bílnum, fara fram fyrir hann á veginum

taka + fram yfir

taka <þetta> fram yfir <hitt>

vilja þetta heldur en hitt

hún tekur hvítvín fram yfir bjór

taka + frá

taka frá <tvö sæti>

halda sætunum fráteknum, láta geyma þau fyrir sig

ég lét taka frá jakka í búðinni

taka + fyrir

taka <þetta> fyrir

fjalla um þetta, taka það til meðferðar, umfjöllunar

í dag tók kennarinn fyrir jarðskjálfta og eðli þeirra

málið verður tekið fyrir á fundinum

taka <greiðslu> fyrir <þetta>

þiggja borgun fyrir þetta

leiðsögumaðurinn tók ekkert fyrir að sýna okkur rústirnar

taka fyrir <svindlið>

koma í veg fyrir svindlið

það er búið að taka fyrir að nemendur séu með sígarettur

það tekur fyrir <draugaganginn>

draugagangurinn hættir

taka + inn

taka inn <lyfið>

innbyrða, gleypa lyfið

taka <hana> inn í <skólann>

veita henni aðgang að skólanum

taka + inn á

taka <þetta> inn á sig

láta þetta snerta sig, særa sig

ég tek ekki inn á mig það sem hún sagði

taka + í

taka <vel> í <þetta>

veita þessu góðar undirtektir, bregðast vel við þessu

hann tók vel í að vera þeim til ráðgjafar

taka í <hana>

refsa henni líkamlega (fyrir óknytti)

taka í lurginn á <honum>

refsa honum, tuska hann til í refsingarskyni

taka í nefið

sjúga neftóbak upp í nefið

taka + í gegn

taka <eldhúsið> í gegn

endurnýja eldhúsið, gera það fínt

taka + í sundur

taka <útvarpið> í sundur

skrúfa það í litlar einingar sínar

taka + með

taka með (sér) <regnhlíf>

koma með regnhlíf

við tókum með tvö tjöld

taka + niðri

<skipið> tekur niðri

skipið nýst við botninn

taka + niður fyrir

taka niður fyrir sig

giftast manni (konu) af lægri stigum

taka + nærri

taka <orð hans> nærri sér

þykja þau sár, særandi

höfundurinn tók gagnrýnina mjög nærri sér

taka + ofan

taka ofan

lyfta hattinum í virðingarskyni

taka ofan fyrir <henni>

lyfta hattinum fyrir henni, einnig í óeiginlegri merkingu

ég tek ofan fyrir sjálfboðaliðunum fyrir óeigingjarnt starf þeirra

taka + saman

taka saman <leikföngin>

tína þau upp og láta á sinn stað

taka saman <skýrslu>

búa til skýrslu

taka + saman við

taka saman

hefja ástarsamband

þau eru tekin saman aftur

taka saman við <hana>

fara að vera með henni, vera í ástarsambandi við hana

hann er tekinn saman við unga leikkonu

taka + til

taka til

gera snyrtilegt í kringum sig, koma hlutum á sinn stað

börnin tóku vel til eftir sig

ég ætla að taka til á skrifborðinu mínu

taka til hendi(nni)

vera framtakssamur, duglegur

taka til <kvöldmat>

útbúa, setja saman kvöldmat

taka til starfa

hefja störf, vinnu eða vinnslu

verksmiðjan tók til starfa í fyrra

taka <orð hans> til sín

heimfæra orð hans upp á sjálfan sig

láta <mál fatlaðra> til sín taka

hafa uppbyggileg afskipti af málum fatlaðra

taka sig til

gera sig tilbúinn

þær tóku sig til fyrir útileguna

taka sig til og <skrifa grein>

láta verða af því

þau tóku sig til og máluðu húsið

taka + til við

taka til við að <syngja>

byrja að syngja

taka + undir

taka undir <orð hans>

samsinna orðum hans, bregðast jákvætt við orðum hans

taka undir sönginn

koma inn í sönginn, syngja með hinum

það tekur undir <í fjöllunum>

það bergmálar í fjöllunum

taka + upp

taka upp <símtólið>

lyfta símtólinu

taka upp <nýjar aðferðir>

byrja að nota nýjar aðferðir

taka upp <flösku>

taka tappann úr fösku (gosflösku, vínflösku)

taka upp <kartöflur>

grafa þær úr jörð (líka rófur og gulrætur)

taka upp <tónleikana>

hljóðrita tónleikana

taka <nemandann> upp

láta hann svara spurningum

taka <málefnið> upp

fjalla um það

málið var tekið upp á fundinum

<sjúkdómurinn> tekur sig upp aftur

hann kemur aftur (eftir nokkurt hlé)

þolfallsnjóinn tekur upp

snjórinn hverfur

taka + upp á

taka upp á <þessum ósið>

hefja þetta uppátæki, byrja að stunda þennan ósið

taka + utan af

taka utan af <pakkanum>

fjarlægja bréfið af pakkanum

taka + utan um

taka utan um <hana>

faðma hana

taka + út

taka út <peningaupphæð>

taka hana af bankareikningi

taka út refsingu

þola refsingu

taka út þjáningar

þola þjáningar, þjást

taka <verkið> út

líta yfir verkið og meta það (hvort það standist gerðar kröfur)

taka + við

taka við (af honum)

halda áfram þar sem hann hætti

ég þarf að hætta núna, viltu taka við?

hún tók við af gamla forstjóranum

taka við <bréfinu>

veita því viðtöku

hann tók við verðlaununum við hátíðlega athöfn

taka + yfir

taka yfir <reksturinn>

taka við rekstrinum (af öðrum)

taka yfir <heiminn>

leggja undir sig heiminn

arfinn er búinn að taka yfir blómabeðin

→ sjá: takast so