Yrða

útan

óflokkað
[ ûtana = ἔξωθεν], from without, from outside; gengu þeir útan brygginna, they went up by the pier (from the sea), ii. 281; ok er þeir sóttu út á fjörðinn, þá réru útan í móti þeim Rögnvaldr, then R. rowed towards them, coming from the outward, 386; skjóta útan báti, to put out a boat, 272; fyrir útan (with ), outside of a thing, to fyrir innan, 271; útan at Hafslæk, 711; Strandmaðr útan, a man from the Out-Strand, ii. 205; útan ór Þrándheimi, i. 36.
2. útan denoted the coming from without, of a voyage from Iceland to Norway, for to the Norse traders Iceland was an outlying country; also of a journey from Greenland to Iceland, i. 211; but the Icelanders also soon came to use it of going out of their own land; ferja e-n útan, fara útan, to go abroad, from Iceland, passim; fara útan, to go abroad, i. 99, 181, 94, 196, 230; spurði Þórarinn Glúm hvárt hann ætlaði útan sem hann var vanr, asked G. if he intended to go abroad as he was wont, 22; meðan hann væri útan, whilst he was abroad, 4; þá var Valgarðr útan, faðir hans, 72, 254, passim ( út): then of other far countries, koma útan af Jórsalaheimi, vii. 74; útan af Africa, 51.II. without motion, outside; útan á síðuna, i. 239; útan ok sunnan undir eldhúsinu stóð dyngja, outside, towards the south, 15; hón séri því um gammann bæði útan ok innan, both outside and inside, i. 9; jamt útan sem innan, i. 392, 19; þar útan um liggr inn djúpi sjár, ; lagðir í kring útan um, 486; jörðin er kringlótt útan, ; poki um útan, with a poke about it outside, wrapped in a poke, 188; skáli súðþaktr útan, 114.III. conj. except, besides ( uden); verðr fátt um kveðjur, útan þeir leggja skip saman, except that they …, x. 205; eigi skal hann, útan (but) keypti, 538; útan heldr, but rather, 10; útan eigi, 15; engi, útan synir Tosta, iii. 170; engi hlutr útan sá einn, ii. 38: of whole sentences, útan þat skildi, at …, with that exception that, i. 21; fríðr at yfirlitum, útan eygðr var hann mjök, fine-looking, but that he had goggle eyes, iii. 298; fjögur ásauðarkúgildi, útan hann leysti þá þegar eitt í kosti, v. 7; unless, kveðsk eigi við þeim vanbúinn, útan þeir sviki hann, 202, vi. 70.
2. without, with ; but, as in the motto of the Macphersons, ‘touch not the cat but the glove;’ útan alla prýði, 10; útan starf ok erviði, 38; útan frænda ráð, i. 232; útan leyfi konungs, 115; útan konungs rétt ok aðildar-manna, 212; útan aðrar lögligar pínur, i. 478: , útan sætta, 250, 255; útan allrar saurganar, 104; útan orlofs, 285.3. outside of; útan kirkjugarðs, i. 352; útan Paradísar, 104; útan arkarinnar, ; útan borðs, héraðs, brautar, see B.4. fyrir útan, outside, off, beyond, with ; fyrir útan boðan, 124; fyrir útan Mön, 271; fyrir útan Þjórsá, 299, x. 114; fyrir útan haf, 39; bar vápna-burð fyrir útan þat skip, vii. 232; fyrir útan rekkju hennar, i. 371; vera fyrir útan bardaga, vi. 137; fyrir útan silfr, gull, except, i. 397; 258, xi. 394, x. 403; fyrir útan leyfi, 548; fyrir útan allar flærðir, 358; fyrir smala-för útan, except, i. 147; fyrir þat útan, 139; þar fyrir útan ( desforuden), iii. 44: as adverb, svá at af gengu nafarnar fyrir útan, 118; þá menn er land eigu fyrir útan, () ii. 80.
B. In , prefixed to : útan-borðs, [ udenbords], overboard, i. 118, vii. 202, útan-borgar, out of town, , 50, xi. 160. útan-bókar, without book; kunna, læra ú., by rote. útan-brautar, out of the way, left in the cold, i. 728, 625. 189. útan-bæjar, outside the town, ( i. 517). útan-fjarðar, outside the firth, 165, i. 174. útan-fjórðungs, outside the quarter, i. 165: útanfjórðungs-maðr, a person living outside the quarter, i. 96. útan-fótar ( to innan-fótar), on the outside of the foot (leg), 97, iii. 357. útan-garða, outside the yard (house), ii. 222, 233, 1. útan-garðs, outside the fence, i. 82, 448, ii. 263, i. 42: outside the farm, 6, 26. útan-gátta, out-of-doors, 436. útan-hafnarfat, an outer cloth. útan.-hafs, beyond the sea, 93. útan-héraðs, outside the district, 92: útanhéraðs-maðr (-strákr), a man not belonging to the county, 228, 272, i. 627. útan-hrepps, outside the Rape, i. 293, 447: útanhrepps-maðr, an outsitter, i. 448, útan-lands and útan-lendis, abroad, 185, 195, 691, ii. 114, iii. 118, vi. 233, vii. 121: útanlands-maðr, a foreigner, i. 224, ii. 405: útanlands-siðir, outlandish, foreign manners, vii. 171. útan-lærs, outside the thigh, 298. útan-sóknar, out of the parish, : útansóknar-maðr, a man not of the parish, i. 483. útan-stafs, outside the border; eignir þær er ú. eru kallaðar ok í almenningum eru, i. 125. útan-steins, outside the stone, i. 514. útan-sveitar, out of the sveit: útansveitar-maðr, an alien to the sveit, útan-þinga, outside the parish, 47. útan-þings, outside the þing (the place), i. 63: útanþings-maðr, a man of another district, i. 85.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • Ulf.Ulfilas.
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • opp.opposed.
  • i. e.id est.
  • cp.compare.
  • Dan.Danish.
  • Scot.Scottish.
  • gen.eignarfall (e. genitive)
  • COMPDSsamsett orð (e. compounds)
  • v. l.varia lectio.
  • MS.manuscript, manuscripts.
  • m.karlkyn (e. masculine)
  • pl.fleirtala (e. plural)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Th.Theophilus. (F. III.)
  • Ver.Veraldar saga. (E. II.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Gísl.Gísla saga. (D. II.)
  • Greg.Gregory. (F. II.)
  • EddaEdda. (C. I.)
  • Gþl.Gulaþings-lög. (B. II.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • Korm.Kormaks saga. (D. II.)
  • Orkn.Orkneyinga saga. (E. II.)
  • H. E.Historia Ecclesiastica Islandiae. (J. I.)
  • K. Á.Kristinn-réttr Árna biskups. (B. III.)
  • Jb.Jóns-bók. (B. III.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Landn.Landnáma. (D. I.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • Eb.Eyrbyggja saga. (D. II.)
  • Kb.Konungs-bók. (B. I, C. I, etc.)
  • Mar.Maríu saga. (F. III.)
  • Blas.Blasius saga. (F. III.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • Arons S.Arons saga. (D. III.)
  • Vm.Vilkins-máldagi. (J. I.)
  • Fsm.Fjölsvinns-mál. (A. II.)
  • Ám.Auðunnar-máldagi. (J. I.)
  • Js.Járnsíða. (B. III.)
  • K. Þ. K.Kristinn-réttr Þorláks ok Ketils = Kristinna-laga-þáttr. (B. I.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • Pm.Pétrs-máldagi. (J. I.)