Yrða

segja

sagnorð
segi, segir, segi, segjum, segit, segja; sagði, sögðu; segja; segða, segðir, segði; seg, segðú; sagðr: doubtful forms are sagat, sagaðr, 2. 4: a seg, segr, ek seg, i. 64, 134; segr hann, x. 421; segsk, Grág.i. 159, ii. 57: with a segr-at, ii. 214; sagðit, 14; segit-a, tell ye not! 21: an older form seggja with a double g is suggested in in two or three passages, secgan, as also seggr; but in the g in ‘sagna’ is soft, and not hard (gg) as in pronunciation, and sagna would fairly rhyme with segjaandum: [a word common to all languages, except that, strangely enough, no form is recorded, for renders λαλειν, λέγειν, εἰπειν, by maþljan, quiþan, rodjan; so it may be that the earliest sense was not to say = dicere, but a limited one, to tell, proclaim; secgan; say; sige; segja.]
A. To say, in the oldest poems chiefly,
I. to tell, report, narrare, dicere; segðu, tell thou me! say! 11, 13, 15. 17, 20, 22, 24, 26, 28, 30, 34, 36, 38, 40, 42, 10, 12, 14, 16. , 3; segðu mér ór helju ek man ór heimi, 6; atgeirinn sagði (foretold) manns bana, eins eðr fleiri, 119; mér segir svá hugr um, my mind tells me, I have a foreboding; eigi segir mér vel hugr um þessa ferð, 366; sagði honum mjök úvænt hugr um hennar hag, x. 215; sagðit honum hugr vel þá, 14; seg oss draum þinn, 95; hann segir honum greiniliga slíkt er hann spurði, ii. 99; þessi saga er nú ætlu vér at segja, viii. 1 (see saga); hann spurði hvers synir þeir væri,—þeir sögðu, 125; fór sveinninn ok sagði til Haralds, vii. 167; hvat hark var þat?—Honum var sagt, 168; svá hafa spakir menn sagt, Ib. 6; svá sagði Þorkell oss, 5; svá sagði Teitr oss, id.; svá sagði oss Úlfhéðinn Gunnarsson, 9; þenna atburð sagði Teitr oss, at því es Kristni kom á Ísland, 13; en Hallr sagði oss svá, 15; svá sagði hann oss, id.; en honum sagði Þórarinn bróðir hans, 16; es sannliga es sagt, at fyrst færi til Íslands, 4; hvatki er missagt es í fræðum þessum (); þar sagði hann eigi koma dag á vetr, (); svá segja vitrir menn, … en svá er sagt, 25; svá sagði Sæmundr prestr enn fróði, 27; er svá sagt, at honum hafi flestir hlutir höfðingligast gefnir verit, 254: of inscriptions, writing, segja þær (the Runes) formála þenna allan, 390; segja bækr, at …, 625. 88; skal sú skrá hafa sitt mál, er lengra segir, i. 7: segja leið, to tell the way, to guide, on the sea, to pilot, xi. 123, 359 (leið-sögn, leiðsögu-maðr):—to tell, bid, far þú ok seg Agli, at þeir búisk þaðan fimmtán, 94; hann sendi húskarl at segja Steinari, at hann færði bústað sinn, to tell S. to change his abode, 749; segðu honum að koma, tell him to come!
2. with ; segja eptir e-m, to tell tales of one, inform against, 125; hann sagði eptir mér, segðu ekki eptir mér!—s. frá e-u (frá-sögn), to tell, relate, 96; þar er hón nú, Unnr, er ek sagða þér frá, U., of whom I told thee, 3; eigi má ofsögum segja frá vitsmunum þínum, 132: s. fyrir, to dictate, vii. 226, iii. 533, 256: to foretel, 332; s. fyrir úorðna hluti, i. 76, viii. 5: segja fyrir skipi, to bid Godspeed to a ship (on her first voyage), ix. 480: to prescribe, 54; þeir sigldu um nóttina, en hann sagði fyrir (piloted) með viti ok gæfu, i. 562: s. manni fyrir jörðu, to give notice as to the redemption of an estate, 295–297, 301 :—segja til, to give up; s. til nafns sins, to give one’s name (on being asked), ; hvat er nafn höfðingja yðvars? Rútr segir til sin. R. told his name (said, my name is R.) 8; sagði Örnólfr til svá-felldra itaka, i. 1; skal ek hér fá þér sæmd ok virðing, þá er þú kannt mér sjálfr til s., 312.3. it is told: hér hefsk Landnáma-bok, ok segir í hinum fyrsta kapitula, hversn, 24: hér segir frá Birni bunu, 39; segir nokkut af hans orrostum, viii. 3; sem segir í sögu hans, i. 4 (see saga); sem áðr sagði, … sem sagði fyrr, as was told before, x. 382, 410.
II. to say, pronounce, declare; eg seg þat Guði, I declare to God (in an oath, ‘so help me, God’), i. 64, 134; ok segi ek þat Æsi, 388.
2. so in the law phrases, segja sik í þing, lög, and the like, to declare oneself in a community, to enter a community under the law; as also, segja sik ór þingi, lögum, to declare oneself out of, to withdraw from, a community, and the Sagas passim; segja skilit við konu, to declare oneself separated from, to divorce one’s wife, 50; segja þing laust, to declare a meeting at an end, Grág, i. 116:—segja lög, to say the law, used of the speaker’s (lögsögu-maðr) decisions; syni Erlings segi ek engi lög, I give no sentence for him, ix. 331: iron., sögðu sverð þeirra ein lög öllum Svíum, ii. 315; s. prófan (á) málum, 216; s. dóm, to give sentence.3. with ; s. e-n af e-n, to ‘declare a person off a thing,’ take it from him; hann sagði Vastes af drottningar-dómi ok öllu því ríki, 462; þá er hann þegar sagðr af lærðra manna tign, 694; skipta svá miklum ríkdómi, ok segja hann af einhverjum ok til annars, to take it from one and give it to another, ix. 330; þann dag segja lög mann at aptni af griði, i. 146; s. e-n afhendan, to declare a person off one’s hands, give him up, 34:—s. e-t á, to announce:þú skalt segja á reiði mína, 216; s. á úsátt sína, 256; bæta at þeim hluta sem lög segði á hann, as the law declared, imposed, x. 152:—s. aptr, to break up, dissolve; s. friði aptr, i. 103:—segja sundr = segja aptr, s. sundr griðum, frændsemi, ix. 276, x. 133, ii. 136:—s. fram, to say, pronounce, of pleading, to read; s. fram sök and the like, , passim:—s. fyrir, see l. 2:—s. upp, to pronounce; er hann hafði þenna kost upp sagðan, xi. 284: segja upp görð, dóm, sætt, to pronounce sentence, as a judge or umpire, , 12, passim; s. upp lög, to proclaim the law from the law-hill (the act was called upp-saga), Ib. 17, i. 25; at hann segði upp lögin, 164: s. e-n upp, to give one up, iii. 181 C: segja e-u upp, to declare at an end; segja upp friði, griðum, x. 133; segja upp þjónustu við e-n, to leave one’s service, iii. 68. to speak, talk; skaut konungr á erendi, talaði hátt ok hvellt ok segir svá—þat er …, i. 215; ‘þenna kost viljum vér,’ segir Skapti, 150; ‘frauva,’ segir hann, ‘þat er satt er þú mælir,’ x. 421. 2. in a dialogue: segir hann, segir hón, says he, says she, ; ‘Kenni ek víst,’ segir Otkell,—‘Hverr á,’ segir Skamkell; ‘Melkólfr þræll,’ segir Otkell,—‘Kenna skulu þá fleiri,’ segir Skamkell, ‘en vit tveir,’ 75; Gunnarr mælti—‘Veiztú hvat þér mun verða at bana?’—‘Veit ek,’ segir Njáll,—‘Hvat?’ segir Gunnarr;—‘Þat sem allir munn sízt ætla,’ segir Njáll, 85; and so in countless instances.
IV. to signify, mean; þetta segir svá, viii. 239; ‘fiat voluntas tua,’ þat segir svá, ‘verði þinn vili,’ 157.
B. Reflex. to declare of oneself; hann sagðisk þá vaka, he said that he was awake, 153; sagðisk Haraldr vilja leggja við hann vináttu, i. 53; þeir sem sögðusk segja fyrir úvorðna hluti, 76; at þú sér annarr en þú segisk, ii. 544, in usage, for the old writers in this case prefer kveðsk, káðusk (from kveða).
II. as a law phrase, þú segsk í þing með Áskatli goða, 231; maðr skal segjask í þing með goða þeim er hann vill, i. 159; nefndu hvárir vátta, Kristnir menn ok heiðnir, ok sögðusk hvárir ór lögum annarra, 164 (Id. 11, i. 22); hón sagðisk í ætt sína, she told her origin, she was exactly like her parents, 382: phrase, e-m segisk svá, one’s tale runs so; honum sagðisk svá til, his story runs; or, honum segist vel, he speaks well; honum sagðist vél í dag, he preached well to-day! það segist á e-u, there is a penalty on it, ‘tis not allowed; láta sér segjask. to let oneself be spoken to, be reasonable, 29, and in usage.III. , sönnu sagðr, convicted of, 25; Jupiter vill vita hvárt hann er sönnu sagðr, if the charge is true, 12: gerund., in the saying, segjanda er allt vin sínum, all can be said to a friend, one can open one’s, heart to him. 330.IV. it is said; svá segisk, at …, i. 98; þessi kvikendi segjask augnafull umhverfis, 48; hann segisk (is said to be, dicitur) skapaðr ór jörðn, 21; segist í hverri viku sálu-messa, i. 8; Zabulon, þat má hér segjast bygging, ; ef nokkut riptist eðr af segðist, iii. 11; segist þetta með öngu móti aptr, cannot be refuted, ix. 476, 154; af sögðum bæjum, aforesaid, 84; fyrr-sagðr, aforesaid; but this passive is unclassical, being taken from the Latin, and rare even in usage.V. segendr, (seggendr, with a double g. ), sayers, reporters; sjáendr eða segendr, ii. 88. segjands-saga, u, a hearsay tale; skoluð ér hér vera ok sjá þau tíðendi er hér görask, er yðr þá eigi segjanz-saga til, þvíat ér skolut frá segja ok yrkja um síðan, 206; hence the það er segin saga, a told tale, a thing of course [ Fr. ca va sans dire].
Skammstafanir og tilvitnanir
  • pres.nútíð (e. present)
  • pl.fleirtala (e. plural)
  • pret.þátíð (e. preterite)
  • subj.viðtengingarháttur (e. subjunctive)
  • imperat.boðháttur (e. imperative)
  • part.lýsingarháttur (e. participle)
  • indic.framsöguháttur (e. indicative)
  • neg.negative.
  • suff.suffix.
  • cp.compare.
  • A. S.Anglo-Saxon.
  • l. c.loco citato.
  • mod.modern.
  • Icel.Iceland, Icelander, Icelanders, Icelandic.
  • Teut.Teutonic.
  • Goth.Gothic.
  • Ulf.Ulfilas.
  • Lat.Latin.
  • Engl.English.
  • Dan.Danish.
  • Swed.Swedish.
  • etc.et cetera.
  • pref.preface.
  • esp.especially.
  • prepp.forsetning (e. preposition)
  • sqq.following.
  • impers.ópersónulegt (e. impersonal)
  • i. e.id est.
  • freq.frequent, frequently.
  • pass.þolmynd (e. passive)
  • f.kvenkyn (e. feminine)
  • Merl.Merlinus Spa. (A. III.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Hým.Hýmis-kviða. (A. I.)
  • Vkv.Völundar-kviða. (A. II.)
  • Lex. Poët.Lexicon Poëticum by Sveinbjörn Egilsson, 1860.
  • Haustl.Haustlöng. (A. I.)
  • Vþm.Vafþrúðnis-mál. (A. I.)
  • Alm.Alvís-mál. (A. I.)
  • Skm.Skírnis-mál. (A. I.)
  • Vtkv.Vegtams-kviða. (A. I.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Landn.Landnáma. (D. I.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Al.Alexanders saga. (G. I.)
  • Fb.Flateyjar-bók (E. I.)
  • Rb.Rímbegla. (H. III.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • Gþl.Gulaþings-lög. (B. II.)
  • Hbl.Harbarðs-ljóð. (A. I.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • Glúm.Víga-Glúms saga. (D. II.)
  • K. Á.Kristinn-réttr Árna biskups. (B. III.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Band.Banda-manna saga. (D. II.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Hom.Homiliu-bók. (F. II.)
  • Njarð.Njarðvíkinga saga. (D. II.)
  • Am.Atla-mál. (A. II.)
  • Sdm.Sigrdrífu-mál. (A. II.)
  • Bret.Breta sögur. (G. I.)
  • Eluc.Elucidarium. (F. II.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • Vm.Vilkins-máldagi. (J. I.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)