Yrða

setja

óflokkað
set, setti, sett; a causal to sitja, ; [ satjan, ga-satjan, = τιθέναι, φυτεύειν; to set; sætte; sätta.]
A. To seat, set, place, put; hann setti sveininn í kné konungi, i. 16; hón var í haug sett, 20; bar hann inn ok setti hann í sæti, 179; hann setti hann í næsta sér, 46; setti hann í hásæti hjá sér, 282; setja höfuðit aptr á bolinn, x. 213; setja á sik hjálm, 42, 144; var settr undir hann stóll, 269; s. forsæti með endi-löngum bekkjum, 220; setja inn, to put in; s. inn fénað, svín, hross, to pen them, take them in, 386, i. 436: to put in prison, Fms, x. 49; s. í fjötra, bönd, to ‘set in the stocks,’ put in fetters, ii. 173, x. 301; hann hafði sett spjótið (stuck it) í völlinn hjá sér, 58; s. hest fyrir sleða, 94; s. e-n til bókar, to set one to book, set one to learn, vii. 199, viii. 9; s. til ríkis, to set one to reign, 366; hann setti sonu sína hina ellri til lands, 4 old ; s. á skrá, to enter, set in a scroll, ; setja inn, to insert, i. 280:—þar var fimmtar-dómr settr, 241; þar er dómrinn var settr, 340; setja tjöld, to set up tents, xi. 85; s. herbúðir, id.; s. gamma sinn annan veg brekkunnar, 38, 79; s. grundvöll til kirkju, to lay the foundation of, 33; s. e-m borð, 220; setja e-m gísla, to give hostages, xi. 392.
2. special usages, to drive; hann setti öxina í höfuð honum, 53; þau setja þegar af þeim nýrun, they bite them clean off, 94.3. to set off; hann lagði halann á bak sér ok setti í burtu, i. 565; enn úhreini andi greip grís, ok setti braut síðan, 56: s. undan, to escape, 136, ii. 325; s. undan e-m, s. undan á-gangi e-s, to make one’s escape, 99, Fms, vi. 379.4. with ; setja af, to depose, see above:—s. e-n aptr, to repel, hold back, check, i. 20, xi. 81, 123, 21:—setja at, to set against, attack; mun ek s. at hinni rauðu töflunni, of a move in chess, ii. 67:—setja á, to put up; s. á langar tölur, i. 105; s. e-t á sig, to mark, notice; svá var á sett, at Böðvarr, 32: setja á vetr, of livestock in the autumn = anbinden:—s. eptir, to leave behind, 368, ix. 43:—setja e-ð fyrir sig, to set a thing before one, be sad and depressed on account of it:—setja fram, to put forward, produce, (fram-setja): setja fyrir, to set before, as a thing ordered; eptir fyrir settri skipan, 37; setja nei fyrir e-t, to deny, refuse, ii. 131, ix. 242; setja e-m e-t fyrir, to set as a task to one; hann (the teacher) setti mér þetta fyrir:—setja niðr, to set down, quash; þeir settu Þorgeir niðr á Ánabrekku, put him there, 237; niðr-setningr, in usage s. niðr ómaga, to distribute the paupers among the households in a parish: s. niðr lík, to lay a corpse in earth, i. 491, iv. 110; s. upp óp, gnegg, 7: to stop, ix. 355, 452, xi. 260, ii. 136, Eg 729: to dispose, s. niðr eptir reglu, xi. 428:—s. saman, to put together; s. bú saman, iii. 29, 10, s. saman kvið, kviðburð, , : to compose, 220, vii. 242; eptir bókum þeim er Snorri setti saman, ii. 123; bók þessi heitir , hana hefir saman setta Snori Sturluson, ii. 250; hér er lukt þeim hlut bókar er Ólafr Þórðarson hefir saman sett, 427:—s. fram skip, to launch a ship, 160, ix. 478: s. út skip, to launch, 480, 371:—s. upp skip, to draw her up ashore (as used to be done for the winter months), i. 152, i. 62, ix. 478, 281, 180, 371 (upp-sátr); þar fellr á er heitir Gufu-á, í hann setti Ketill upp skip sitt (laid her up in the river), 592; (in usage setja () is to launch a boat); s. upp, to put up, erect, raise, 492, vii. 265., 170; s. upp segl, to hoist sail, 165, ix. 10; s. upp boga, ii. 543; hann lét s. upp skurðgoð, 41: s. út, to set out for sale, i. 636:—5. við, to let, 6.II. usages, to make, establish; setja lög, lands-rétt (laga-setning), Kristinn-rétt setti hann við ráð Grímkels biskups, 44; lög þau er Hákon Aðalsteins-fóstri hafði sett í Þrándheimi, id.: svá settu þeir Ketill biskup ok Þorlákr biskup Kristinna laga þátt, ; hann setti þat í lögum, at …, 4; hann setti Gulaþings-lög með ráði Þorieifs spaka, hann setti ok Frostaþings-lög með ráði Sigurðar jarls, … enn Heiðsefis-lög hafði fyrst sett Hálfdán Svarti, i. 23; á því þingi (in Nicea) var settr allr Kristinn-dómr, 625. 48; máldagi vel ok skynsamliga settr ok skipaðr, Dipl, i. 5; svá skulu hreppar settir, at hverr bóndi skal sitja it næsta öðrum, i. 443; setja frið um heim allan, setja frið millum landa, 412, 282; settum friði, ii. 167; s. grið, to make a truce, 248 (griða-setning); Julius setti misseris-tal, 412; setja á stofn, to start, begin, ii. 35: with to settle, settu þeir þessu, ix. 452; s. þeim málum er konungar áttu um at dæma, 28; þeir (búar) áttu eigi at s. málinu, 87:—to appoint, hann setti Guthorm son sinn til landvarnar, 4, i. 24, 29, 272, 537, 129, 51, v. 8; ef hann leysir þat svá af höndum sem hann er til settr, i. 497:—af-setja, to depose; setja e-n af kirkju, to put out of the church, excommunicate, iii. 167; af setja e-n konungdómi, ; s. e-n af ríki, af lífi, i. 170; hann hefir af sett mik allri minni eign, i. 264, ii. 243:—to order, s. e-m skript, ii. 174; hann setti þeim þvílíkan markað, x. 237:—so in the law phrases, s. e-m dag, stefnu, stefnu-dag, fimmt, to fix a day for one to appear, , passim, i. 742; setja mál í dóm, 25:—to plan, contrive, setja ráð, ráða-görð, bragð, vii. 128, x. 305, 315, xi. 21, 106.
2. to allay; sá dauði mun setja mína, sút, 110; setið svá fyrnsku yðra, i. 251: to settle, s. mál, i. 490; enda sé settar sakir þær allar eðr dæmdar, 116: to humble, ek skal s. þik ok semja dramb þitt, i. 38.3. to set, inlay, by way of ornament; hann lét göra gullkaleik ok setja gimsteinum, i. 83; hjálm gimsteinum settan, 128, i. 15; slæður settar gull-knöppum, 516; segl sett pellum, iii. 243; seglit var sett með fögrum skriptum, x. 77; skjöld settan járnslám, i. 415; brynja sett hringum, 215.
III. it settles; þegar er niðr setti moldrykit (), when the dust settled, 109:—to turn of a sudden, jarl () setti svá rauðan sem blóð, Ísl. ii. 220, 260; Páll jarl þagði, ok setti dreyr-rauðan, 194; konungr þagði, ok setti hann dreyr-rauðan á at sjá, 113; þá setti at honum hósta ok þröngd svá mikla, a fit of coughing set on him, i. 282; þá setr at henni grát mikinn, she burst into tears, iii. 113; setr nú at honum kvarða, Skíða R. 41.
B. Reflex. to seat oneself, take a seat; ek settumk á fótskörina, ii. 188; setzk hann undir höfuð honum, 238; þeir settusk niðr á völlinn, 144; s. á tal við, e-n, to sit down to talk with a person, 37; setjask í hásæti, i. 18; Hrapp þraut vistir, settisk hann þá at með þeim, 128:—to take up one’s abode, fór hann í Odda ok settisk þar, 117; at hann mundi fá hennar ok seljask þar, 280; setjask í kyrrsetu, 367; setjask um kyrrt, to settle oneself to rest, ii. 530: setjask í stein, to go into a cell, as an anchorite, 268; s. at ríki sínu, i. 531: setjask aptr, to desist from, of a journey, xi. 129; setjask eptir, to remain behind, i. 62; s. heima, to stay at home, i. 491, i. 127; ek hefi hér upp sezk at þér (I have taken up my abode with thee) ok tekit hér þrifnað, 36 (in usage with a notion of intrusion, hann settisk þar upp); setjask fyrir e-t, to withstand, 320; lét Sturla þá lausa lögsögu, ok settisk hjá öllum vandraeðum, iii. 308; setjask um, to lay siege to (um-sátr), i. 103, x. 237; en þar sem hin himneski meistari sezk um, leggr hann …, i. 742 (or sesk um, sésk um, from sjá?), see the foot-note; nú setjask þeir yfir (to seize upon) staðinn, ok alla staðarins eign, ii. 13.
2. to set, go down; er ok þat meiri virðing at aukask af litlum efnum en at hefjask hátt ok setjask með lægingu, 13: of the sun and stars, þat er víða á því landi, at sól setzk eigi um nætr, i. 233; vetrardag, en (= er) sól setzk, when the sun sets, i. 348; frá jafndægrí er haust til þess er sól setzk í eyktar-stað, 103 (see sólsetr = sunset); stjörnur renna upp ok setjask, 466; en þar er á millum allt einn dagr, svá at aldregi setzk dagr á allri þeirri stundu, 67 (see dagsetr); síðan sólu er sett, 442; þegar degi er sett, when day is closing in, ii. 110.3. to be settled, ended; nú skortir eigi sókn, ok setzk með því (ends thus) at Sunnan-menn láta undan, Ísl. ii. 366; síðan settisk úfriðr í Svíþjóð, x. 47; freista ef þessi kurr mætti niðr setjask, ii. 140; en niðr settusk allar sakar, iii. 39.II. , ef þeir setjask (= eru settir, are appointed) til at dæma um mál manna, 649; setjask þá grið allra vinda á millum, 234 (influenced by the Latin).III. settr, placed, situated, doing well or ill; Rútr var eptir með frændum sínum vel settr, 20; hón skal hér svá vel sett sem hón væri mín dóttir, 156; lítt var hann ok settr at klæðum, ii. 327, 91 A; langt kvæði ok íllt, ok sett með (set, studded with) mörgum hlutum íllum ok fáheyrðum, x. 264:—of a ship, deep in the water, heavy, var skútan mjök sett, 254; sá þeir at skipit var sett mjök, 170; skip konungs vóru sett mjök ok sollin, iii. 44.
2. as settled; eru eigi þá sakarnar settri en áðr, i. 362:—composed, settr ok stillir, ráð-settr,
Skammstafanir og tilvitnanir
  • q. v.quod vide.
  • Ulf.Ulfilas.
  • Engl.English.
  • Dan.Danish.
  • Swed.Swedish.
  • Ed.edition, editions, edited.
  • intrans.áhrifslaus (e. intransitive)
  • prepp.forsetning (e. preposition)
  • Germ.German.
  • i. e.id est.
  • cp.compare.
  • mod.modern.
  • metaph.metaphorical, metaphorically.
  • absol.absolute, absolutely.
  • dat.þágufall (e. dative)
  • etc.et cetera.
  • impers.ópersónulegt (e. impersonal)
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • esp.especially.
  • pass.þolmynd (e. passive)
  • part.lýsingarháttur (e. participle)
  • adj.lýsingarorð (e. adjective)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Gþl.Gulaþings-lög. (B. II.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Landn.Landnáma. (D. I.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Orkn.Orkneyinga saga. (E. II.)
  • Stj.Stjórn. (F. I.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • Fb.Flateyjar-bók (E. I.)
  • Greg.Gregory. (F. II.)
  • Al.Alexanders saga. (G. I.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Sturl.Sturlunga saga. (D. I.)
  • Mar.Maríu saga. (F. III.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • H. E.Historia Ecclesiastica Islandiae. (J. I.)
  • Hrafn.Hrafnkels saga. (D. II.)
  • K. Á.Kristinn-réttr Árna biskups. (B. III.)
  • EddaEdda. (C. I.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • Ver.Veraldar saga. (E. II.)
  • Bær.Bærings saga. (G. II.)
  • K. Þ. K.Kristinn-réttr Þorláks ok Ketils = Kristinna-laga-þáttr. (B. I.)
  • Rb.Rímbegla. (H. III.)
  • Hom.Homiliu-bók. (F. II.)
  • Dipl.Diplomatarium. (J. I.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Finnb.Finnboga saga. (D. V.)
  • Lv.Ljósvetninga saga. (D. II.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • Grett.Grettis saga. (D. II.)