falla

sagnorð

1

fara hratt eða hægt niður, detta

bollinn féll á gólfið og brotnaði

snjórinn fellur til jarðar

skipverjinn féll útbyrðis

hár hennar fellur niður á axlirnar

mörg tré féllu í óveðrinu

kartöflugrösin féllu í frostinu

hitinn féll hratt

verðið á olíu hefur fallið

falla um koll

stóllinn féll um koll með dynk

<varan> fellur í verði

2

falla fram

fara niður á hnén, leggjast flatur

falla á kné

fara niður á hnéð (hnén)

þeir féllu á kné frammi fyrir drottningunni

3

(um vatnsfall) renna, streyma

áin fellur til sjávar sunnanlands

4

(um ljós eða skugga) lenda á

sólarljósið fellur inn um gluggana

skugginn af trénu féll á bekkinn

5

láta lífið, deyja

margir hermenn hafa fallið í bardögunum

fólkið féll úr hungri

falla fyrir hendi <morðingja>

a

standast ekki próf

hann féll í stærðfræði

b

standast ekki bindindi (á tóbak, áfengi, fíkniefni)

7

lenda, hafna (einhvers staðar)

borgin féll í hendur óvinunum

<mikil hamingja> fellur <honum> í skaut

honum hlotnast mikil hamingja

8

þágufall

líka við (e-n/e-ð)

mér fellur vel við hana

henni féll ekki hvað hann kom seint heim

mér fellur þetta þungt

9

falla + að

a

<myndin> fellur (vel) að <textanum>

hún hæfir textanum vel, er í samræmi við hann

bækur hennar falla að hefðbundnum smekk lesenda

b

<skórinn> fellur (vel) að <fætinum>

hann situr vel, passar á fótinn

c

það fellur að

(um sjávarföll) það flæðir, sjórinn gengur upp í fjöruna

10

falla + á

a

það fellur á <silfrið>

silfrið verður svart, það þarf að fægja það

b

<skuldin> fellur á <mig>

ég þarf að greiða skuldina

11

falla + frá

a

falla frá

andast, deyja

b

falla frá <áformum sínum>

hætta við áform sín

12

falla + fyrir

falla fyrir <honum>

verða hrifinn eða ástfanginn af honum

ég féll strax fyrir litla húsinu með rauða þakinu

13

falla + niður

a

<fundurinn> fellur niður

fundinum er aflýst

kennsla féll niður í skólanum vegna veðurs

b

láta málið niður falla

hætta við rekstur málsins (fyrir rétti), gleyma málinu (t.d. ágreiningi manna á milli)

14

falla + saman

<húsið> fellur saman

húsið hrynur eins og spilaborg

15

falla + til

það fellur <eitthvað> til

eitthvað útvegast

16

falla + undir

<skatturinn> fellur undir <fjármálaráðherra>

skattamál heyra undir hann

17

falla + út

það fellur út

(um sjávarföll) sjórinn hörfar, það kemur fjara

18

þágufall

falla + við

<mér> fellur við <hana>

ég kann vel við hana, mér líkar vel við hana

<honum> fellur aldrei verk úr hendi

hann er alltaf eitthvað að iðja eða vinna

→ sjá: fallast so, fallinn lo

Orðasvið og samstæður

fall

árangursleysi

dauði

Samstæður