öndvegi
nafnorðhvorugkynönd-vegi
and önd-ugi, [from and- (opposite) and vegr]:—an ‘opposite-seat,’ high-seat, so called because two seats are placed opposite to one another; in ancient timbered halls the benches were placed longways, running along the walls of the halls (sec bekkr), with the two seats of honour in the middle facing one another; the northern bench facing the sun, was called öndvegi it æðra, the higher or first high-seat, the opposite or southern bench being it úæðra, the lower or second high-seat; the two high-seats were the most honoured places in the hall, and a chief guest used to be placed in the southern high-seat. In England the master and mistress sitting opposite one another at each end of the table may be a remnant of this old Scandinavian custom. The sides of the high-seat were ornamented with uprights (öndugis-súlur) carved with figures, such as a head of Thor or the like; these posts were regarded with religious reverence; many of the settlers of Iceland are said to have taken the high-seat posts with them, and when near Iceland to have thrown them over-board to drift ashore, and where they found them, there they took up their abode. When a man of rank died, the son, after all rites performed, solemnly seated himself in his father’s seat, as a token of succession: in 23, the sons sat not in the father’s seat before they had avenged his death.
B. References in illustration of this: Þorgerðr sat á tali við Þorstein bróður sinn í öndvegi, Ísl. ii. 200; var þeim Illuga ok sonum hans skipat í öndvegi, en þeim brúðguma á annat öndvegi gegnt Illuga, konur sátu a palli, 250; Guðmundr sat í öndvegi, en Þórir Helgason gagnvart honum, en konur sátu á palli, brúðr sat á miðjan pall, , 37; á hinn úæðra bekk gagnvert öndugi mínu (better, ‘útar frá öndnginu,’ ), 129; þat var forn siðr í Noregi ok svá í Danmörk ok Svíþjóðu, at konungs hásæti var á miðjan langbekk í veizlustofum, sat þar dróttning til vinstri handar konungi, var þat kallat konungs öndvegi …, annat öndvegi var á hinn úæðra pall, , vi. 439; af öllum hirðmönnum virði konungr mest skáld sín, þeir skipuðu annat öndvegi, 24; konungr tekr blíðliga við Hjálmari, ok skipar í öndvegi gegnt sér, iii. 79; þér mun skipat á inn óæðra bekk gegnt öndugi Rúts, 32; reis hann þá upp or rekkju ok settisk í öndvegi, 644; eta at ölkrásim ok í öndugi at senda, 36; nú skal presti bjóða ok konu hans til erfis, sitja skal hann í andvegi ok kona hans í hjá honum, i. 404; hann gékk í höllina ok sá þar sitja í öndugi Baldr bróður sinn, 38; jarl gékk inn í stofuna, var þar fjölmenni mikit, þar sat í öndugi maðr gamall … jarl settisk öðrum-megin gagnvart Þorgný, 66; hann sá mann mikinn ok vegligan í öndvegi, 336; ef maðr verðr dauðr, þá skal arfi í öndvegi setjask, 75; heim skal búanda stemna ok til húss fara … stemni hann honum inn til andvegis, i. 217, 219: the saying, eigi verðr öllum í öndvegi skipað, it is not for all to sit on the high-seat, Horace’s non cuivis homini contingit adire Corinthum.
Skammstafanir og tilvitnanir
- n.hvorugkyn (e. neuter)
- ch.chapter.
- etc.et cetera.
- v. l.varia lectio.
- cp.compare.
- COMPDSsamsett orð (e. compounds)
- Vd.Vatnsdæla saga. (D. II.)
- Lv.Ljósvetninga saga. (D. II.)
- Nj.Njála. (D. II.)
- Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
- Eg.Egils saga. (D. II.)
- Akv.Atla-kviða. (A. II.)
- N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
- EddaEdda. (C. I.)
- Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
- Glúm.Víga-Glúms saga. (D. II.)
- Js.Járnsíða. (B. III.)