Yrða

sök

nafnorðkvenkyn
, sakar, sök, and older saku, which occurs on Runic stones; sakar, later sakir; a söku or saku (from saka, u, ) remains in the compds söku-dólgr, söku-nautr: [ sakjo = μάχη; sacu; sake; sache; sag; sak.]
A. A charge, then the offence charged, guilt, crime, like crimen; göra sakar á hendr sér, to incur charges, 44; sannr at sök, guilty, 87, i. 75; sök er sönn, a true charge, 294; sakar allar skulu liggja niðri meðal okkar, i. 362; svæfa sakar, 15; semr hann dóma ok sakar leggr, 64; ef sakar görask þær skal fé bæta, Ísl. ii. 380; bæta sakir þær allar með fé er görzk höfðu í þeim málum, 98; nú er sagt hvaðan sakar görðusk, ; veiztú hverjar sakir ek á við konung þenna? … hann hefir drepit föður minn, ii. 532; þeim megin siglu er menn eigu síðr sakir við menn, ii. 137; gefa e-m upp sakir, to remit a charge, 44; or, gefa e-m sakir, id., x. 326; gefa e-m sök (sakar) á e-u, to make a charge against one, 145; gefa e-m e-t að sök, id., i. 37; bera sakar á e-n, to bring a charge against, i. 168; eiga sakar við e-n, to have a charge against a person; færask undan sökum, to plead not guilty, xi. 251; verjask sök, id., i. 38; lúka sökum með sér, to settle the charges brought by one against the other, 361; líta á sakar úreiðr, i. 15; vera bundinn í sökum við e-n, to stand committed, 589, i. 61.
2. the offence charged; falla í sök, to fall into crime, 575; fyrir sakir (for wrongs committed) skyldi niðr falla þriðjungr gjalda, ix. 227; dauða verðr fyrir sökina, 575 B; fyrir-gef oss várar sakar (our trespasses), 158; fyrir hví var hann píndr, eða hvat sök görði hann? i. 9.II. a law phrase, a plaint, suit, action in court; ef hann á sök at sækja, þá er …, i. 64; sakar-aðili, a plaintiff, passim; eiga sök í dómi, i. 74; sækjandi ok sakar verjandi, 17; á sá sök er …, he owns the case, is the right plaintiff, 38; fara með sök, to conduct a suit, 37, 86; færa fram sök, i. 83; segja fram sök, 39, 43, 36, 87, 110, 187; sök fyrnisk, is prescribed, i. 381; í salti liggr sök ef sækendr duga, see salt; göra tvær sakar ór vígi ok fram hlaupi, ii. 35; hafa sök at sækja, or, hafa sök at verja, i. 37, 76; hafa sök á hendi e-m, 75; hluta sakir, 74, 104; lýsa sakar, 19, 110; lýsa sök á hönd e-m, 18, 19, 110; selja e-m sök á hendr e-m, at þú mættir hvárki sækja þína sök né annarra, 99; sækja svá sök sína, i. 75; hafa sök at sækja, ; verja sök, 298; eiga sök á e-u, to have a suit against one, of the injured person; hvat hafðir þú til gört áðr?—þat er hann átti enga sök á, what hast thou done?—That for which he had no ground for complaint, which did not concern him, 130; eg á sjálfr sök á því, that is my own affair; dómar fara út til saka, the courts are sitting to hear the pleadings, 295; því at eins verðr sökin (the action) við hann, ef …, 405; bjóða sök á þingi, i. 20; sökin Tyrfings, the case of T., 100, 101; þriggja þinga sök, a case lasting three sessions, i. 441, ii. 233; tólf aura, sex aura, merkr, þriggja marka sök, an action for three marks, i. 81, 82, i. 405, ii. 113; víg-sök, a case of manslaughter; fjörbaugs-sök, skóggangs-sök, a case, action of outlawry, passim; borgit málinu ok svá sökinni, the case and the suit, 36.
2. , persecution; sök eða vörn, i. 17, (rare, see sókn); at sökum öllum ok svá at vörnum, 104.3. phrases; hafa ekki at sök, to no effect; hann kvað sér þó þungt, at nokkut mundi at sök hafa, 53 new ; tók Þóroddr at vanda um kvámur hans, ok hafði ekki (not eigi) at sök, 50 new ; ok hafði ekki vætta at sök, viii. 18; hann eggjar lið sitt ok hafði gott at sök, 44.
III. a ‘sake,’ cause; eru fleiri vinda sakir, are there more causes of the winds? 440; þótti konungi sakir til þótt hann hefði eigi komit, xi. 13; hann skal segja hvat at sökum er, what is the reason, cause? i. 310; sú var sök til þess, at …, i. 153; brýnar sakar, 7; fyrir hverja sök, for the sake of what? wherefore? i. 81; af sök nökkurar óvináttu, for the sake of, because of, 20.
2. adverbial phrases; fyrir sakar (sakir) e-s, for the sake of, because of; fyrir sakir orma, 1; beztr kostr fyrir sakir frænda …, 348; er þér þat sjálf-rátt fyrir sakir höfðing-skapar þíns, 266; fyrir tignar sakir várrar ok lands siðar, 6; fyrir styrks sakar ok megins, 107; fyrir úrækðar sakar, … fyrir veðrs sakar, ; fyrir ástar sakir, 3: leaving out ‘fyrir,’ whereby sakar () becomes quite a preposition; sakir harma várra, 67; sakar refsingar ok ástar sakar við hina, 666 B; sakir þess at hann var ekki skáld, i. 215; sakir (þess) at hann var gamall, iii. 260: , fyrir þínar sakir, 140; fyrir várar sakir, vii. 190; um sakar e-s, id.; um konu sakar, ii. 62; of óra sök, 3. 49: , um nökkorra nátta sakir, for a few nights, i. 213; of stundar sakir, for a while, 139, 99, xi. 107; um viku sakir, a week’s respite, ; um hríðar sakar, a while, , 83; gefa mat um máls sakir, for one meal, 16; um sinn sakir, for this once, 184, 196, 310, 36 new :— sökum, placed after a genitive, in which case even indeclinable nouns for the sake of euphony assume a final s; af hennar sökum, for her sake, 44; af frændsemis sökum, ii. 72; af hræsnis sökum, 23; at sinn sakum, for this once, 483 B; fyrir þeim sökum, on that account, i. 48; fyrir veðrs sökum, ; fyrir aldrs sökum, for old sake, xi. 50; fyrir veilendi sökum, i. 41; fyrir fáfræðis sökum ok úgá, i. 137; fyrir mínum sökum, for my sake, Þorst. St. 54; at hann mundi eigi mega vera einn konungr fyrir Áka sökum, xi. 46; sökum snjóvar, 25; fylgir þar enn sökum þess því goðorði alþingis-helgun, 336 (Append.), and passim.
B. : sakaraðili, sakaráberi, sakabætr, sakadólgr, sakareyrir, sakarferli, sakafullr, sakargipt, sakalauss, sakamaðr, sakarspell, sakarstaðr, sakartaka, sakartökuváttr, sakartökuvætti, sakarvandræði, sakarvörn.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • f.kvenkyn (e. feminine)
  • gen.eignarfall (e. genitive)
  • dat.þágufall (e. dative)
  • pl.fleirtala (e. plural)
  • sing.eintala (e. singular)
  • Ulf.Ulfilas.
  • A. S.Anglo-Saxon.
  • Engl.English.
  • Germ.German.
  • Dan.Danish.
  • Swed.Swedish.
  • Lat.Latin.
  • i. e.id est.
  • etc.et cetera.
  • spec.specially.
  • Ed.edition, editions, edited.
  • acc.þolfall (e. accusative)
  • temp.temporal.
  • plur.fleirtala (e. plural)
  • fem.kvenkyn (e. feminine)
  • COMPDSsamsett orð (e. compounds)
  • Ld.Laxdæla saga. (D. II.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Grág.Grágás. (B. I.)
  • Gm.Grímnis-mál. (A. I.)
  • Vsp.Völuspá. (A. I.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Hkv.Helga-kviða Hundingsbana. (A. II.)
  • Fas.Fornaldar sögur. (C. II.)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Landn.Landnáma. (D. I.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • Hom.Homiliu-bók. (F. II.)
  • Bs.Biskupa sögur. (D. III.)
  • N. G. L.Norges Gamle Love. (B. II.)
  • Eb.Eyrbyggja saga. (D. II.)
  • Flóv.Flóvents saga. (G. II.)
  • Rb.Rímbegla. (H. III.)
  • Al.Alexanders saga. (G. I.)
  • Glúm.Víga-Glúms saga. (D. II.)
  • K. Þ. K.Kristinn-réttr Þorláks ok Ketils = Kristinna-laga-þáttr. (B. I.)
  • Lv.Ljósvetninga saga. (D. II.)
  • Fb.Flateyjar-bók (E. I.)
  • Skv.Sigurðar-kviða. (A. II.)
  • Mar.Maríu saga. (F. III.)
  • Vm.Vilkins-máldagi. (J. I.)
  • Þórð.Þórðar saga hreðu. (D. V.)
  • Ver.Veraldar saga. (E. II.)