Yrða

jartegn

óflokkað
or jartein, later form jarteikn or even jarðteikn, but not so in good ; in Thom. S. even spelt hjartegn; jargtegn (badly), xi. 38: that the syllable tein was sounded guttural is also shewn by the rhyme, slíks eru jarteignir, (in a verse); and fregnar jartegnir, Leiðarv. 6; but also hrein … jarteinir, 36: in the Rekst. the former syllable jart is rhymed on bjart: [ word-têkan, and wort-zeichen shew the true etymology to be word-token, whence, by a false etymology, arose the and war-zeichen; in the the w was changed into j, jertegn, Grimm’s Gramm. ii. 481, note; the word is however scarcely genuine Scandinavian, although it occurs in poems of the former part of the 11th century, the Rekst., as also in in the Hrafnsmál; but it is used in the Sagas]:
I. a token, a ring, knife, belt, sword, or the like; properly, ‘a word’s token,’ which a messenger had to produce in proof that his word was true; orð ok jartegnir, orðsending ok jartegnir, i. 21. 36. 167, 467, 477; erendi ok j., 472; bréf ok j., vii. 47, (see bréf); með skilríkum vitnum ok jartegnum, 60; senda menn með jartegnum, 67; fá e-m jartegnir sínar, bera fram jartegnir e-s, 96; bera upp örendi sín ok sýna jartegnir, 53; fingrgull þetta fær þú Rögnvaldi jarli, þær jartegnir mun hann kenna, id.; bar hann fram orðsendingar konungs ok sýndi þat með jartegnum, 38; þeim er taka vilja við vináttu minni ok jartegnum, 75; vera til jartegna, to be a token or proof of a thing, 49, 768; hafa e-t til jartegna, use as a token, proof, 725 B, viii. 197, 97; nú tak hér gullit ok haf til jartegna, 8; nú er hér gull er þú skalt bera til jarteigna, at ek sendi þik, 7; fluttu sendimenn hér með konungi berar jarteignir af jarli at þeir fóru með sönnum hans eyrendum, i. 327; sannar jartegnir, til sannra jartegna at þú segir satt, þá fær þú honum, iii. 61, 28, 476; þat eru miklar jartegnir, hve hlyðnir …, it is a great token, how …, 16; þat vóru jarteinir, at herr var í landi, it served as a token, that …, i. 167.II. in as well as a miracle, as a token or proof of the holiness of a saint, 162, 47, 59, vii. 351, xi. 38, 374, 418, ii. 393; þat mun þér þykkja jartein—Þat kalla ek atburð, segir hann, en eigi jartein, Sturl ii. 54; báru jarteinir vitni heilagleik hans, 57; Guðs jarteinir, i. 133.
2. a mystery; vita jartegnir ríkis Guðs, 67 (Mark iv. 11): in usage, , , , krapta-verk, and not jarteikn.
III. token, value, of a letter; hafa eitt hljóð ok jartein, 166 (Thorodd); þeirra stafa má þarnask ef vill í váru máli, þvíat engi er einka jartein þeirra, 167; líkneski, nafn ok j., id.
Skammstafanir og tilvitnanir
  • MSS.manuscript, manuscripts.
  • Hel.Heliand.
  • O. H. G.Old High German.
  • mid. H. G.middle High German.
  • mod.modern.
  • Germ.German.
  • Scandin.Scandinavia, Scandinavian.
  • Dan.Danish.
  • e. g.exempli gratia.
  • freq.frequent, frequently.
  • sing.eintala (e. singular)
  • plur.fleirtala (e. plural)
  • esp.especially.
  • gramm.grammar.
  • COMPDSsamsett orð (e. compounds)
  • Fms.Fornmanna sögur. (E. I.)
  • Eb.Eyrbyggja saga. (D. II.)
  • Eg.Egils saga. (D. II.)
  • Gþl.Gulaþings-lög. (B. II.)
  • Ó. H.Ólafs saga Helga. (E. I.)
  • Sks.Konungs Skugg-sjá. (H. II.)
  • Gísl.Gísla saga. (D. II.)
  • Fs.Forn-sögur. (D. II.)
  • Hkr.Heimskringla. (E. I.)
  • Íb.Íslendinga-bók. (D. I.)
  • Nj.Njála. (D. II.)
  • Clem.Clements saga. (F. III.)
  • Rb.Rímbegla. (H. III.)
  • Greg.Gregory. (F. II.)
  • Hom.Homiliu-bók. (F. II.)
  • N. T.New Testament.
  • Pass.Passiu-Sálmar.
  • Vídal.Vídalíns-Postilla.
  • SkáldaSkálda. (H. I.)